Kayıp Harita · 5. Sınıf

Browser lacks capabilities required to play.

Upgrade or switch to another browser.

Loading…

<<set $oyuncu to { ad: "", mod: "temel" }>> <<set $ayarlar to { buyukYazi: false }>> <<set $ilerleme to {}>> <<set $ustalik to {}>> <<set $alistirma to {}>> <<set $rozetler to {}>> <<set $odaKonu to "">> <<set $olcum to {}>> <<set $tanitilan to {}>> <<set $gorulen to {}>> <<set $beceri to { tahmin: { yapildi: 0, isabetli: 0 }, kontrol: 0, onerme: 0 }>> <<set $defter to []>> <<set $envanter to []>> <<set $varsayim to {}>> <<set $tahmin to {}>> <<set $strateji to {}>> <<set $sayac to {}>> <<set $sonuc to {}>> <<set $m1 to {}>> <<set $m2 to {}>> <<set $m3 to {}>> <<set $m4 to {}>> <<set $m5 to {}>> <<set $m6 to {}>> <<set $m7 to {}>> <<set $s6m1 to {}>> <<set $s6m2 to {}>> <<set $s6m3 to {}>> <<set $s6m4 to {}>> <<set $s6m5 to {}>> <<set $s6m6 to {}>> <<set $s6m7 to {}>> <<set $s7m1 to {}>> <<set $s7m2 to {}>> <<set $s7m3 to {}>> <<set $s7m4 to {}>> <<set $s7m5 to {}>> <<set $s7m6 to {}>> <<set $s7m7 to {}>> <<set $s7m8 to {}>> <<set $s7m9 to {}>> <<set $s8m1 to {}>> <<set $s8m2 to {}>> <<set $s8m3 to {}>> <<set $s8m4 to {}>> <<set $s8m5 to {}>> <<set $s8m6 to {}>> <<set $s8m7 to {}>> <<set $donus to "Harita">>

<<if not tags().includes("menusuz")>><<ustCubuk>><</if>>

<<sahne "assets/kapak/kapak.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <div class="baslik-ekrani"> <h1 class="oyun-adi">Kayıp Harita</h1> <<if setup.sinif>><p class="sezon-baslik"><<= setup.sezon().ad>></p><</if>> <p class="alt-baslik"><<= setup.sinif ? setup.sinif + '. sınıf' : '5.–8. sınıf'>> matematik macerası</p> <<baslangicDugmeleri>> </div>

/* Her sınıfın kendi açılışı vardır: story/sN/00-acilis.twee */ <<include `"S" + setup.aktifSinif() + "_Acilis"`>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<set _oncekiYil to setup.geriDonen() ? setup.oncekiYil() : null>> <<set _adOneri to _oncekiYil ? _oncekiYil.ad : "">> <<if _adOneri>> <<konus "pusula" "mutlu">>Adını hatırlıyorum: _adOneri! Yanlışsa düzeltebilirsin. Bir de nasıl oynamak istediğini seç.<</konus>> <<elseif setup.geriDonen()>> <<konus "pusula" "notr">>Adını bir daha söyler misin? Pirinç kafam bazen karışıyor. Bir de nasıl oynamak istediğini seç.<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "notr">>Adın ne? Bir de nasıl oynamak istediğini seç. İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.<</konus>> <</if>> <div class="panel tanisma"> <label class="ad-alani"><span>Adın</span><<textbox "$oyuncu.ad" _adOneri>></label> <h2>Oyun biçimi</h2> <<modSecimi>> <p class="not">İstersen sonra Ayarlar'dan değiştirebilirsin.</p> <div class="devam"><<button "Maceraya başla ▸">><<if $oyuncu.ad.trim() === "">><<set $oyuncu.ad to "Kaşif">><</if>><<goto "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-harita.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<if Object.keys($ilerleme).length === 0 && setup.aktifSinif() === 5>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Tıktakova, $oyuncu.ad! Haritadaki her yer bir macera; kayıp çarklardan biri oralarda bir yerde. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Her macerayı bitirince kulenin bir çarkını bulacaksın. Yedi çark yerine oturunca bu yılın büyük sorusunun yanıtını da bulacağız: “<<= setup.sezon().soru>>”<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, _ilk.dunya'nde! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık yerden de başlayabilirsin. Hikâyeyi unutursan haritanın üstündeki “Hikâye” düğmesine bak.<</konus>> <<elseif Object.keys($ilerleme).length === 0 && setup.aktifSinif() === 8>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Martı Adası'nın haritası, $oyuncu.ad! Her yer bir macera; fenerin kayıp mercek camlarından biri oralarda bir yerde. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Her macerayı bitirince merceğin bir dilimi parlayacak. Yedi cam yerine oturunca bu yılın büyük sorusunun yanıtını da bulacağız: “<<= setup.sezon().soru>>”<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, adanın tepesindeki rasathanede! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık yerden de başlayabilirsin. Hikâyeyi unutursan haritanın üstündeki “Hikâye” düğmesine bak.<</konus>> <<elseif Object.keys($ilerleme).length === 0 && setup.aktifSinif() === 7>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Kumkale Müzesi'nin kat planı, $oyuncu.ad! Her bölüm bir macera; Unutulan Kanat'ın kayıp vitrin anahtarlarından biri oralarda bir yerde. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Her macerayı bitirince kanadın bir vitrini açılacak. Dokuz vitrin aydınlanınca bu yılın büyük sorusunun yanıtını da bulacağız: “<<= setup.sezon().soru>>”<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, müzenin bodrum katlarında! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık bölümden de başlayabilirsin. Hikâyeyi unutursan planın üstündeki “Hikâye” düğmesine bak.<</konus>> <<elseif Object.keys($ilerleme).length === 0 && setup.aktifSinif() === 6>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Vidalıkent, $oyuncu.ad! Haritadaki her yer bir macera; Zıpır'ın eksik modüllerinden biri oralarda bir yerde. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Her macerayı bitirince Zıpır'a bir modül takacağız. Yedi modül yerine oturunca bu yılın büyük sorusunun yanıtını da bulacağız: “<<= setup.sezon().soru>>”<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, _ilk.dunya'nde! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık yerden de başlayabilirsin. Hikâyeyi unutursan haritanın üstündeki “Hikâye” düğmesine bak.<</konus>> <<elseif Object.keys($ilerleme).length === 0>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte Kayıp Harita, $oyuncu.ad! Her bölge bir macera. Maceralar, okulda işleyeceğin konularla aynı sırada dizildi.<</konus>> <<set _ilk to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.sinif === setup.aktifSinif() && m.sira === 1)>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Her macerayı bitirince haritanın bir parçasını kazanacaksın. Bütün parçalar yerine oturunca bu yılın büyük sorusunun yanıtını bulacağız: “<<= setup.sezon().soru>>”<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>İlk macera “_ilk.ad”, _ilk.dunya bölgesinde! İstersen okuldaki konuna göre başka bir açık bölgeden de başlayabilirsin. Hikâyeyi unutursan haritanın üstündeki “Hikâye” düğmesine bak.<</konus>> <</if>> <<maceraHaritasi>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel kazanim-paneli"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "yildiz">>Başarılarım</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <<kazanimOdasi>> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <<alistirmaOdasi>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Pusula'nın Defteri</h2> <<if $defter.length === 0>> <p>Defter henüz boş. Maceralarda keşfettiğin kurallar buraya yazılacak.</p> <<else>> <p>Keşfettiğin kurallar:</p> <ol class="defter-listesi"><<for _o range $defter>><li>_o.metin <code>_o.kod</code></li><</for>></ol> <</if>> <div class="devam"><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="panel ayarlar"> <div class="ekran-ust"><h1><<simge "ayarlar">>Ayarlar</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Geri dön">><<goto $donus>><</button>></span></div> <section class="ayar-kutu"> <div class="ayar-baslik"><h2>Oyun biçimi</h2><span>Yeni görevlerden itibaren geçerli olur.</span></div> <<modSecimi>> </section> <div class="ayar-ikili"> <section class="ayar-kutu"><h2>Ses</h2><<sesAyarlari>></section> <section class="ayar-kutu"><h2>Yazı boyutu</h2><<yaziBoyutu>></section> </div> <<ayarBaglantilari>> </div>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/s5-m3-bahce.webp">> <div class="veli-ust"> <div class="ekran-ust"><h1>Veli paneli</h1><span class="geri-dugmesi"><<button "◂ Ayarlara dön" "Ayarlar">><</button>></span></div> <p class="veli-giris">Bu ekran, çocuğunuzun TYMM Ortaokul Matematik Dersi Öğretim Programı'ndaki öğrenme çıktılarında nasıl ilerlediğini gösterir. Veriler yalnız bu cihazda tutulur.</p> </div> <<veliPaneli>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<hikayeOzeti>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<if setup.tekrarListesi().length>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bir şeyi unutmaya başladığımız anda hatırlamaya çalışmak, onu kalıcı yapar. Bir süredir uğramadığımız konulardan beş soru hazırladım.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Bildiğin konular daha seyrek, unuttuğun konular daha sık karşına çıkacak.<</konus>> <</if>> <<tekrarTuru>>

<<print setup.pasajSahnesi($olcumSonra)>> <<set _m to setup.mufredat.maceralar.find(m => m.kod === $olcumMacera)>> <<if _m>> <<konus "pusula" "heyecanli">>_m.dunya bölgesine gitmeden önce küçük bir ısınma: “_m.ad” macerasının konularından üç soru!<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Bu bir sınav değil; doğru mu yanlış mı, şimdi söylemeyeceğim. Bilmiyorsan “Bilmiyorum” de, hiç sorun değil. Macera bitince benzer üç soruyu yeniden soracağım; ne kadar ilerlediğini birlikte göreceğiz.<</konus>> <</if>> <<maceraTesti "giris">>

<<print setup.pasajSahnesi($olcumSonra)>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Maceranın sonuna geldik! Harita parçasını almadan önce, en başta sorduğum soruların benzerleri geliyor.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Bu kez her cevaptan sonra doğrusunu da göstereceğim.<</konus>> <<maceraTesti "cikis">>

<<print setup.pasajSahnesi(setup.ACIK_MACERALAR[$duelloMacera])>> /* Giriş konuşmaları düello makrosunun içinde: rakip sınıfa göre değişir (src/js/80-duello.js) */ <<kuzgunDuellosu>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/bg/ortak-harita.webp">> <<if setup.yeniNesilKonulari(true).length>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu sorular LGS'deki yeni nesil sorulara benziyor: önce bir durum anlatılıyor, gereken bilgiler bir tabloda, grafikte ya da şekilde veriliyor.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Acele etme. Önce soru kökünü oku, sonra hangi bilgiye ihtiyacın olduğunu bul. Beş soru var; süre yok.<</konus>> <</if>> <<yeniNesilTuru>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/kapak/kapak.webp">> <<odevGiris>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/kapak/kapak.webp">> <<if $odev>> <<konus "pusula" "mutlu">><<= $odev.ad>>, öğretmeninin ödevi hazır: “<<= setup.alistirma.konular[$odev.konu].ad>>” konusundan <<= $odev.soru>> soru. Takılırsan ipucuna bakabilirsin.<</konus>> <</if>> <<odevTuru>>

<<sahne "assets/bg/ortak-kutuphane.webp" "assets/kapak/kapak.webp">> <<ogretmenOdev>>

<<sahne "assets/bg/s5k-meydan.webp" "assets/bg/ortak-kutuphane.webp">> <<konus "k5-defne" "mutlu">>İşte Tıktakova'nın saat kulesi! Öğretmenimiz bugünkü gezide en tepeye kadar çıkacağımızı söyledi.<</konus>> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Yarışalım mı? Merdivenleri ikişer ikişer çıkarım ben!<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Arda, bekle! Saate baksana... Yelkovan kıpırdamıyor. Saat 08.47'de durmuş.<</konus>> <<sahne "assets/bg/s5k-kule-tepe.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "saskin">>Tepedeki rüzgârgülü dönüyor ama rüzgâr yok! Dur... O bir baykuş mu?<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Merhaba çocuklar! Uzun zamandır uyuyordum. Ben Pusula. Yolunu kaybeden biri olunca uyanırım; bu sabah da bütün Tıktakova yolunu kaybetmiş gibi.<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Konuşan bir baykuş! Hem de pirinçten!<</konus>> <<konus "pusula" "endiseli">>Kulenin yedi çarkı kayıp. Kule durursa Tıktakova'nın günleri birbirine karışır: tren tarifesi, fırının ekmek saati, bahçenin sulama vakti... Çarkları ancak dikkatle ölçerek ve düşünerek, yani matematikle bulabiliriz.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Çark mı? Parlak, yuvarlak, güzel şeyler... Onlar artık benim! Hem ben her şeyi bilirim, hiç ölçmeden!<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Saksağan gagasında bir çarkla uçup gitti!<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>O Şıkır. Kendinden çok emindir ama her söylediği doğru çıkmaz. Neden çarkları topladığını da bilmiyoruz.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Her şeyi bildiğini söyleyen birine hemen inanmayalım. Önce sınayalım!<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>İşte doğru yol, Defne. Kulenin saati neden durdu, bunu da yol boyunca öğreneceğiz. Ama önce yeni kaşifimizle tanışayım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Devam ▸" "Tanisma">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M1"] to $ilerleme["S5-M1"] || { bitti: false }>> <<set $sayac.m1hazirlik to 0>> <<set $m1 to $m1 || {}>> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Bayramda Tekirdağ'dan Hatay'a, anneanneme uçakla gideceğiz! Defne'nin teyzesi de Muğla'dan Ağrı'ya uçacakmış.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Haritalarda her şehir merkezi bir noktayla gösterilir. İki şehir arasındaki dümdüz uçuş yolunu çizgeçle, yani üzerinde sayı olmayan cetvelle çizebiliriz. Haydi, iki rotayı da çiz: kalkış şehrinden varış şehrine sürükle!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-kopru", harita: true, araclar: ["parca"], noktalar: setup.TURKIYE.sehirler, etiketler: ["Tekirdağ", "Hatay", "Muğla", "Ağrı", "Konya", "Ankara", "İzmir", "Kayseri"], gorevler: [ { tur: "parca", a: "Tekirdağ", b: "Hatay", yonerge: "Arda'nın uçuşu: Tekirdağ'dan Hatay'a rotayı çiz.", tamam: "İşte Arda'nın rotası! İki ucu olan dümdüz bir çizgi." }, { tur: "parca", a: "Muğla", b: "Ağrı", yonerge: "Defne'nin teyzesinin uçuşu: Muğla'dan Ağrı'ya rotayı çiz.", tamam: "İki rota bir yerde kesişti! Parlayan halkaya bak." } ], sonra: "M1_Kopru_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "İki uçak da hangi şehrin üzerinden geçiyor?", secenekler: [ { metin: "Konya", dogru: true, geri: "Evet! İki rota Konya'nın üzerinde kesişiyor. Haritadaki şehirler nokta, rotalar da iki noktayı birleştiren düz çizgiler." }, { metin: "Ankara", geri: "Ankara'nın noktasına bak: rotalardan ikisi de oradan geçmiyor. Parlayan halkayı ara." }, { metin: "İzmir", geri: "İzmir batıda kaldı; rotalar oradan geçmiyor. Parlayan halkaya bak." }, { metin: "Kayseri", geri: "Muğla–Ağrı rotası Kayseri'ye yakın geçiyor ama Tekirdağ–Hatay rotası oradan geçmiyor." } ], sonra: "M1_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Çizgeci iyi kullanıyorsun. Tam da bize gereken bu! Kulenin dibindeki atölyeye inelim; Rıza Usta bizi bekliyor.<</konus>> <<konus "k5-riza" "endiseli">>Hoş geldiniz çocuklar. Ben Rıza, bu kulenin saatçisiyim; elli yıldır çarklarına bakarım. Saat durunca rüzgâr atölyenin penceresini açmış, çark planlarım uçuşmuş. Bakın, çizgilerin çoğu silinmiş.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Silindiyse ne olmuş? Çizgi çizgidir, hepsi aynı şey!<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Pencerede bir saksağan var! Gagasında parlak bir şey tutuyordu, gördünüz mü?<</konus>> <<konus "k5-riza" "notr">>O Şıkır. Parlayan her şeyi toplar, her konuda da kendinden emindir. Hepsi aynı mı, göreceğiz. Planları yeniden çizmeliyiz; önce elinizi bir ısıtalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M1_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Rıza Usta tornavidasının boyunu ölçüyor. Tornavida cetvelin 2 çizgisinden başlıyor, 9 çizgisinde bitiyor. Tornavida kaç santimetre?" + setup.sekil.cetvel(2, 9), secenekler: [ { metin: "9 cm", geri: "Tornavidanın bittiği yeri okudun. Ama tornavida 0'dan başlamıyor, 2'den başlıyor." }, { metin: "7 cm", dogru: true, geri: "Doğru! 9 − 2 = 7 cm. Ölçmeye 0'dan başlamazsak iki çizgi arasındaki farkı alırız." }, { metin: "11 cm", geri: "İki sayıyı topladın. Tornavida 2'den 9'a kadar uzanıyor; aradaki uzaklığı düşün." }, { metin: "2 cm", geri: "2, tornavidanın başladığı çizgi. Boyu 2'den 9'a kadar olan uzaklık." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Plandaki bu pencere kemerinin açısını ölçmeden, dik açıyla karşılaştırarak sınıflandır." + setup.sekil.aci(125, 15), secenekler: [ { metin: "Dar açı", geri: "Dar açı dik açıdan küçüktür. Bu açının kolları bir kitabın köşesinden daha çok açılmış." }, { metin: "Dik açı", geri: "Dik açı, kitap köşesi gibidir. Bu açı ondan daha çok açılmış." }, { metin: "Geniş açı", dogru: true, geri: "Evet! Dik açıdan büyük olduğu için geniş açı." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Kadranın süs camlarından birinde çentikli kenarların uzunlukları eşit. Bu üçgen kenarlarına göre hangi türde?" + setup.sekil.ucgen("ikizkenar"), secenekler: [ { metin: "Eşkenar üçgen", geri: "Eşkenar üçgende üç kenar da eşittir. Burada yalnız iki kenar çentikli." }, { metin: "İkizkenar üçgen", dogru: true, geri: "Doğru! İki kenarı eşit olan üçgen ikizkenar üçgendir." }, { metin: "Çeşitkenar üçgen", geri: "Çeşitkenar üçgenin hiçbir kenarı eşit değildir. Çentiklere bak." } ], sayac: "m1hazirlik", sonra: "M1_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m1hazirlik >= 2>><<goto "M1_Hatirlatma">><<else>><<goto "M1_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Cetvelle ölçerken ya 0'dan başlarız ya da başladığımız çizgiyi, bittiği çizgiden çıkarırız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Açıları dik açıyla karşılaştırırız: dik açıdan küçükse dar, dik açıya eşitse dik, büyükse geniş açı.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Üçgenler kenarlarına göre üçe ayrılır: üç kenarı eşitse eşkenar, iki kenarı eşitse ikizkenar, hiçbiri eşit değilse çeşitkenar.<</konus>> <div class="devam"><<button "Çizim masasına ▸" "M1_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>İlk sayfa kulenin ön yüzü. Noktalar duruyor ama çizgilerin hepsi silinmiş. Masada çizgeç, pergel ve gönye var; her çizim için uygun aracı sen seçeceksin.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Düz çizgi çizmek için ölçüye gerek yok: üstünde sayı olmayan çizgeç yeter. Çizgecin üç kullanımı var: doğru parçası, ışın ve doğru.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1a", cikti: "MAT.5.3.1", noktalar: { A: [1, 8], B: [6, 8], C: [8, 5], D: [1, 2], E: [7, 2], K: [10, 8], L: [15, 6], M: [12, 3] }, gorevler: [ { tur: "parca", a: "A", b: "B", yonerge: "Kulenin taban taşı: A ile B arasında, aynı hizadaki bütün noktalardan oluşan çizgiyi çiz.", tamam: "İki ucu olan bu çizgiye doğru parçası denir. Adı [AB], uzunluğu |AB| diye yazılır.", ipucu: "Çizgeçteki “Doğru parçası”nı seç, A'dan B'ye sürükle." }, { tur: "isin", a: "B", b: "C", yonerge: "Sarkaç çubuğunun gölgesi: B'den başlıyor, C'den geçip o yönde uzayıp gidiyor. Çiz.", tamam: "Bir başlangıç noktası olan, öbür yönde sonsuza uzanan bu çizgiye ışın denir: [BC ışını.", ipucu: "“Işın”ı seç; B'den başlayıp C'ye doğru sürükle." }, { tur: "dogru", a: "D", b: "E", ad: "d", yonerge: "Kulenin temel çizgisi: D ve E'den geçiyor, iki yana da sonsuza uzanıyor. Çiz.", tamam: "İki yönde de sonsuza uzanan bu çizgi bir doğru. Doğruları küçük harfle adlandırırız: d doğrusu.", ipucu: "“Doğru”yu seç; D'den E'ye sürükle." }, { tur: "aci", tepe: "K", a: "L", b: "M", yonerge: "Kapı kemeri: K noktasından L'ye ve M'ye birer ışın çiz.", tamam: "Aynı noktadan çıkan iki ışın bir açı oluşturur. Tepesi K, kolları [KL ve [KM ışınları: LKM açısı.", ipucu: "İki ışın da K'den başlamalı." } ], sonra: "M1_S1a_Semboller" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Ben planın kenarına hep kısa notlar düşerim. Senin çizdiklerini de sembollerle yazalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "“B'den başlayıp C'den geçen ışın” planın kenarına nasıl yazılır?", secenekler: [ { metin: "[BC]", geri: "[BC] iki ucu olan doğru parçasıdır: B ile C arasında biter." }, { metin: "[BC", dogru: true, geri: "Doğru! Köşeli ayraç ışının başladığı noktayı gösterir, öbür yan açıktır. Özetle: [AB] doğru parçası, [AB ışın, <span class=\"dogru-simge\">AB</span> doğru, |AB| uzunluk." }, { metin: "<span class=\"dogru-simge\">BC</span>", geri: "Üstünde çift ok olan gösterim doğrudur; iki yöne de uzanır. Işının bir başlangıcı var." }, { metin: "|BC|", geri: "|BC| bir uzunluktur, yani B ile C arasındaki uzaklığın ölçüsü." } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_S1b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>İkinci sayfa saatin kadranı. Kadranın kenarındaki her nokta, ortadaki akrep milinden, yani M noktasından aynı uzaklıkta olmalı. Noktaları koyarken kırmızı cetvel uzaklığı gösterecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1b", cikti: "MAT.5.3.1", izgara: false, noktalar: { M: [8, 5] }, gorevler: [ { tur: "esitUzaklik", merkez: "M", r: 3, adet: setup.moda({ destek: 4, temel: 5, usta: 6 }), arac: "nokta", aracSec: true, yonerge: "Nokta aracıyla, M'ye tam 3 cm uzaklıkta noktalar koy. Farklı yönlere dağıt.", tamam: "Noktalar hazır. Bunları birleştirsek nasıl bir şekil çıkar?" }, { tur: "cember", m: "M", r: 3, yonerge: "M'ye 3 cm uzaklıktaki bütün noktaları tek hamlede çizecek aracı seç ve çiz.", tamam: "Bir noktaya eşit uzaklıktaki bütün noktaların oluşturduğu şekle çember denir. Pergel bu işi tek hamlede yapıyor!", ipucu: "Pergeli seç. Sivri ucunu M'ye koy, koyduğun noktalardan birine kadar sürükle." } ], sonra: "M1_S1b_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "M çemberin merkezi. Merkezden çemberin üzerindeki bir noktaya uzanan 3 cm'lik doğru parçasına ne denir?", secenekler: [ { metin: "Yarıçap", dogru: true, geri: "Evet! Merkezden çembere uzanan parça yarıçaptır (r). Merkezden geçip çemberin iki yanına uzanan parça ise çaptır; yarıçapın iki katıdır. Çemberin içini de katarsak daire olur: kadranın camı bir dairedir." }, { metin: "Çap", geri: "Çap merkezden geçer ve çemberin iki yanına uzanır. Bizimki merkezde başlıyor." }, { metin: "Daire", geri: "Daire, çemberle birlikte içindeki bütün bölgedir. Burada bir doğru parçasından söz ediyoruz." } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_S1c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Son sayfa kulenin kapı yolu. Kapıdan (P) meydanın ana yoluna (d doğrusu) en kısa yoldan taş döşeyeceğiz; taş pahalı! Önce birkaç yol dene: uzunlukları üstlerinde yazacak.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s1c", cikti: "MAT.5.3.1", noktalar: { P: [7, 2], R: [1, 8], S: [15, 8] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "enKisa", nokta: "P", dogru: "d", adet: 3, yonerge: "P'den d doğrusuna birbirinden farklı üç taş yol çiz (doğru parçası).", tamam: "Üç yol hazır. Uzunluklarına bak: hangisi en kısa?" }, { tur: "dikme", nokta: "P", dogru: "d", uzunluk: true, yonerge: "En kısa yol, d doğrusuyla dik açı yapan yoldur. Dik çizgiyi hangi araç çizer? O araçla P'den d'ye in.", tamam: "İşte en kısa yol! Bir noktadan doğruya dik inen bu doğru parçasına dikme denir. Dikme d'ye diktir; ⊥ ile gösterilir.", ipucu: "Gönyeyi seç. Önce d doğrusuna, sonra P noktasına dokun." } ], sonra: "M1_S1c_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Çizdiğin bütün yolları düşün. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir noktadan doğruya çizilen en kısa yol dikmedir.", dogru: true, geri: "Evet! Bütün bu çizimleri yaptığımız düz yüzeye de düzlem diyoruz." }, { metin: "Noktadan doğruya çizilen bütün yollar eşit uzunluktadır.", geri: "Yolların üstündeki uzunluklara bak: hepsi farklıydı." }, { metin: "En kısa yol, en eğik olan yoldur.", geri: "Eğik yollar hep daha uzun çıktı. En kısası hangisiydi?" } ], cikti: "MAT.5.3.1", sonra: "M1_P1a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Çizdiniz de ne oldu? Ben size söyleyeyim: iki noktadan istediğin kadar doğru geçer. Yüz tane, bin tane!<</konus>> <<konus "k5-riza" "notr">>Ustam bana hep şöyle derdi: “Söz değil, çizim konuşur.” Önce sen karar ver, $oyuncu.ad: Şıkır haklı mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın iddiası: “İki noktadan istediğin kadar doğru geçer.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-dogru", secenekler: [ { metin: "Şıkır haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Şıkır haksız.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M1_S2a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>A ve B'den geçen doğrular çiz. Her denemede farklı bir doğru elde edebiliyor musun, bak.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2a", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "dogru"], noktalar: { A: [4, 6], B: [11, 4] }, gorevler: [ { tur: "ikiNoktaDogru", a: "A", b: "B", deneme: 3, arac: "dogru", aracSec: true, yonerge: "A ve B noktalarının ikisinden de geçen doğrular çiz. Üç kez dene.", tamam: "Kaç kez denersen dene, A ve B'den geçen doğrular hep üst üste düşüyor." } ], sonra: "M1_S2a_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Denemene göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "İki noktadan yalnız bir doğru geçer.", dogru: true, geri: "Evet! Şıkır'ın iddiasını denemeyle çürüttük. Bunu deftere yazıyorum." }, { metin: "İki noktadan istediğin kadar doğru geçer.", geri: "Her yeni doğru öncekinin tam üstüne düştü. Gerçekten farklı bir doğru çizebildin mi?" }, { metin: "İki noktadan hiç doğru geçmez.", geri: "Bir doğru çizebildin, değil mi? Soru, kaç tane çizebildiğin." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "iki-nokta-tek-dogru", metin: "İki noktadan yalnız bir doğru geçer." }, sonra: "M1_S2a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-dogru"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta Şıkır'a katılmıştın. Sonra denedin ve fikrini değiştirdin. Matematikçiler de böyle çalışır!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-kuzgun-dogru"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı. Üstelik artık bir kanıtın da var: çizimlerin!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Emin olmadığında denemek en iyisi. Gördüğün gibi işe yaradı!<</konus>> <</if>> <<konus "k5-sikir" "saskin">>Şık... Peki ya çember? Merkezden çembere olan uzaklık her yerde başka başkadır, bundan eminim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Ölçelim ▸" "M1_S2b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s2b", cikti: "MAT.5.3.2", noktalar: { M: [8, 5] }, ogeler: [ { tur: "cember", m: "M", r: 4 } ], gorevler: [ { tur: "merkezUzaklik", m: "M", adet: 3, yonerge: "M merkezinden çemberin üzerindeki üç farklı noktaya doğru parçaları çiz. Uzunluklarını karşılaştır.", tamam: "Üçü de 4 cm! Merkezden çemberin her noktasına uzaklık aynı: yarıçap." }, { tur: "ayniAciklik", yonerge: "Pergelle “Açıklık al”: iki ucunu M'ye ve çemberin üzerindeki bir noktaya yerleştir. Sonra “Aynı açıklıkla çiz” ile başka bir yere çember çiz.", tamam: "İki çemberin yarıçapları eşit! Pergelin açıklığını değiştirmedikçe yarıçapı eşit çemberler çizeriz.", ipucu: "Pergel → Açıklık al → M'den çemberin üstündeki noktaya sürükle. Sonra boş bir yere dokun." } ], sonra: "M1_S2b_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Ölçümlerine göre Şıkır'a ne cevap verirsin?", secenekler: [ { metin: "Çemberin merkezinden çember üzerindeki noktalara çizilen doğru parçalarının uzunlukları eşittir.", dogru: true, geri: "Evet! Şıkır'ın ikinci iddiası da çürüdü. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Merkezden çembere uzaklık her noktada farklıdır.", geri: "Çizdiğin üç parçanın uzunluklarına bak: hepsi 4 cm." }, { metin: "Yalnız çaplar eşit uzunluktadır.", geri: "Çizdiğin parçalar çap değildi, yarıçaptı. Onlar da eşit çıktı." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "yaricaplar-esit", metin: "Çemberin merkezinden çember üzerindeki noktalara çizilen doğru parçalarının uzunlukları eşittir." }, sonra: "M1_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "endiseli">>Şık! Tamam, tamam. Ama dikmeye ne diyeceksiniz? Bir noktadan bir doğruya istediğin kadar dikme çizilir!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2c", cikti: "MAT.5.3.2", uzunluk: true, noktalar: { P: [8, 2], Q: [3, 5], T: [13, 5], R: [1, 8], S: [15, 8] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "tekDikme", nokta: "P", dogru: "d", deneme: 2, uzunluk: true, arac: "gonye", aracSec: true, yonerge: "Gönyeyle P'den d doğrusuna dikme çiz. Sonra P'den d'ye başka bir dikme daha çizmeyi dene.", tamam: "Gönye her seferinde aynı yere oturdu: P'den d'ye yalnız bir dikme var." }, { tur: "farkliDikme", dogru: "d", noktalar: ["Q", "T"], uzunluk: true, yonerge: "Şimdi Q ve T noktalarından da d'ye dikme çiz. Uzunluklarını karşılaştır.", tamam: "P'den inen dikme 6 cm, Q ve T'den inenler 3'er cm. Farklı noktalardan inen dikmeler eşit de olabilir, farklı da." } ], sonra: "M1_S2c_Sonuc" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Gönyeyle yaptığın denemelere göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir dikme çizilebilir.", dogru: true, geri: "Evet! Şıkır'ın üçüncü iddiası da çürüdü. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir noktadan bir doğruya istediğin kadar dikme çizilir.", geri: "İkinci dikmeyi çizmeye çalıştığında gönye nereye oturdu?" }, { metin: "Bütün dikmelerin uzunlukları eşittir.", geri: "P'den inen dikme 6 cm, Q'dan inen 3 cm'ydi." } ], cikti: "MAT.5.3.2", onerme: { id: "tek-dikme", metin: "Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir dikme çizilebilir." }, sonra: "M1_S2d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Şimdi saatçilerin sırrını öğreneceksin: ölçü çubuğu olmadan eşit parçalar kesmek! Sarkacın ağırlık yuvaları, O'dan başlayan ışın boyunca [AB] aralıklarla dizilecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2d", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "pergel"], noktalar: { O: [1, 6], X: [15, 6], A: [2, 2], B: [5, 2] }, ogeler: [ { tur: "isin", a: "O", b: "X" }, { tur: "parca", a: "A", b: "B" } ], gorevler: [ { tur: "esParca", isin: ["O", "X"], aciklik: ["A", "B"], adet: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 4 }), yonerge: "Pergel → “Açıklık al” ile A'dan B'ye sürükle. Sonra pergeli O'ya koy, ışını kestiği yeri Nokta aracıyla işaretle. Aynı açıklıkla devam et.", tamam: "Işının üzerinde yan yana eş parçalar kestin; hiç ölçmeden!", ipucu: "Her adımda: Pergel → “Aynı açıklıkla çiz” → son işaretlediğin noktaya dokun → Nokta aracıyla ışını kestiği yeri işaretle." } ], sonra: "M1_S2d2" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Aynı sır açılarda da işe yarar: açının iki kolundan eşit uzunlukta parçalar kesebilirsin.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2d2", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "pergel"], noktalar: { K: [3, 8], L: [15, 8], M: [11, 1] }, ogeler: [ { tur: "isin", a: "K", b: "L" }, { tur: "isin", a: "K", b: "M" } ], gorevler: [ { tur: "aciKol", tepe: "K", kollar: ["L", "M"], yonerge: "Pergelin sivri ucunu açının tepesine (K) koy, istediğin açıklıkla bir çember çiz. Çemberin iki kolu kestiği yerleri Nokta aracıyla işaretle.", tamam: "İşaretlediğin iki nokta K'ye eşit uzaklıkta: açının kollarından eşit uzunlukta parçalar kestin." } ], sonra: "M1_S2e" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Son olarak sarkacın rayı. Rayın iki kenarı her yerde birbirinden aynı uzaklıkta olmalı; yoksa sarkaç takılır.<</konus>> <<konus "k5-defne" "gururlu">>Tıpkı istasyondaki tren rayları gibi: iki demir yol, hep aynı aralıkla yan yana gider.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s2e", cikti: "MAT.5.3.2", araclar: ["nokta", "dogru"], noktalar: { R: [1, 7], S: [15, 7] }, ogeler: [ { tur: "dogru", a: "R", b: "S", ad: "d" } ], gorevler: [ { tur: "paralel", dogru: "d", uzaklik: 2, adet: 3, ad: "e", arac: "nokta", aracSec: true, yonerge: "Nokta aracıyla d doğrusuna 2 cm uzakta, aynı tarafta üç nokta koy (kırmızı çizgi, gönye gibi dik uzaklığı gösterir). Sonra bu noktalardan geçen doğruyu çiz.", tamam: "Yeni doğrun d'nin her yerine 2 cm uzakta ve onunla hiç kesişmiyor. Böyle doğrulara paralel doğrular denir: d \"\"\"//\"\"\" e.", ipucu: "Noktaları koyduktan sonra “Doğru” aracıyla iki noktanın arasını sürükle." } ], sonra: "M1_S3_Giris" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Kulenin pencere sayfası neredeyse bitmiş ama açıların yazıldığı yerler silinmiş. Kemerlerin iki yanı eş açılarla yükselmeli.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Karışla ölçsek herkesin sonucu başka çıkar; bu yüzden herkes aynı birimi kullanmalı. Açıölçere bakalım: yarım dairesi 180 eş parçaya bölünmüş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Açıölçerin yarım dairesi 180 eş parçaya bölünmüş. Bir ışın tam bir tur dönerse, yani tam açı, bu parçalardan kaç tane eder?", secenekler: [ { metin: "90", geri: "90, yarım dairenin yarısı. Tam tur, yarım dairenin kaç katı?" }, { metin: "180", geri: "180, yarım tur. Tam tur bunun iki katıdır." }, { metin: "360", dogru: true, geri: "Evet! Tam açı 360 eş parçadır. Bu parçaların her birine 1 derece denir ve 1° diye yazılır." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Yarım tur dönen ışının oluşturduğu açıya doğru açı denir. Doğru açı ve dik açı kaç derecedir?", secenekler: [ { metin: "Doğru açı 180°, dik açı 90°", dogru: true, geri: "Doğru! Tam açı 360°, doğru açı 180°, dik açı 90°." }, { metin: "Doğru açı 90°, dik açı 45°", geri: "Doğru açı yarım turdur: 360°'nin yarısı." }, { metin: "Doğru açı 360°, dik açı 180°", geri: "360° tam turdur. Doğru açı yarım tur." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Açıölçerin merkezini açının tepesine sürükle, turkuaz düğmeyle döndürüp 0 çizgisini bir kola getir. Sonra ikinci kolun kestiği sayıyı oku. Dikkat: iki sıra sayı var, 0'dan başlayan sırayı izle!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3b", cikti: "MAT.5.3.3", tolerans: setup.moda({ destek: 2, temel: 2, usta: 1 }), acilar: setup.moda({ destek: [ { olcu: 40, yon: 20, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 130, yon: 15, ad: "Büyük kemer" } ], temel: [ { olcu: 50, yon: 20, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 135, yon: 10, ad: "Büyük kemer" }, { olcu: 65, yon: 30, ad: "Kadran kemeri" } ], usta: [ { olcu: 47, yon: 23, ad: "Pencere kemeri" }, { olcu: 90, yon: 0, ad: "Kapı köşesi" }, { olcu: 128, yon: 12, ad: "Büyük kemer" }, { olcu: 71, yon: 34, ad: "Kadran kemeri" } ] }), bitisMesaji: "Bütün kemer açıları ölçüldü ve plana yazıldı!", sonra: "M1_S3c" }>> <<aciolcer _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Şu kemeri de ben ölçtüm, hem de bir saniyede: tam 130°!<</konus>> <<konus "k5-riza" "saskin">>130 mu? Bu kemer dar görünüyor ama...<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3c", mod: "goster", olcu: 50, yon: 0, isaret: true, yonerge: "Arda'nın ölçtüğü açı. Sarı halka, ikinci kolun ölçeği kestiği yer." }>> <<aciolcer _a>> <<set _s to { soru: "Arda nerede yanıldı?", secenekler: [ { metin: "Öteki sıradaki sayıyı okudu; açı 50°.", dogru: true, geri: "Evet! Alttaki kol, açıölçerin iç sırasında 0'dan başlıyor; o yüzden iç sıra okunur: 50°. Üstelik açı dik açıdan küçük görünüyor; 130° olamaz." }, { metin: "Doğru ölçmüş; açı 130°.", geri: "Açıya bak: dik açıdan küçük mü, büyük mü? 130° geniş bir açı olurdu." }, { metin: "Açıölçeri yanlış yere koymuş; açı 90°.", geri: "Açıölçerin merkezi tepede, 0 çizgisi de kolun üzerinde; yerleşim doğru. Sorun okumada." } ], cikti: "MAT.5.3.3", sonra: "M1_S3d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set $m1.esAci to setup.moda({ destek: 60, temel: 65, usta: 72 })>> <<konus "k5-riza" "notr">>Soldaki kemerin açısı $m1.esAci°. Sağdaki kemer ona eş olmalı. Açıölçer yerleştirildi; sen ikinci kolu doğru yere getir.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s3d", cikti: "MAT.5.3.3", mod: "ciz", hedef: $m1.esAci, yon: 0, yonerge: "Turkuaz tutamağı sürükleyerek " + $m1.esAci + "°'lik bir açı oluştur, sonra kontrol et.", tamam: "Tam " + $m1.esAci + "°! Ölçüleri eşit açılara eş açılar denir. İki kemer artık eş.", sonra: "M1_P3" }>> <<aciolcer _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Mekanizma katının kiriş açıları silinmiş ama kolay: iki kiriş kesişince dört açı oluşur ve dördü de birbirinden farklıdır. Hep böyledir!<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın iddiası: “İki doğru kesişince oluşan dört açının hepsi birbirinden farklıdır.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-aci", secenekler: [ { metin: "Şıkır haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi ölçerek sınayalım!" }, { metin: "Şıkır haksız; bazı açılar eş olabilir.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi ölçerek sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, ölçmeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi ölçelim." } ], sonra: "M1_S4a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>d kirişi sabit. e kirişini turkuaz tutamaktan döndür. Açıölçer dört açıyı da ölçüp altta gösterecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s4a", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "kesfet", kayit: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 3 }), dikIste: true, yonerge: "e kirişini döndür ve farklı konumlarda açıları tabloya yaz. Konumlardan biri dik olsun.", sonra: "M1_S4a_Soru1" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloyu düşün. Her konumda hangi açılar birbirine eşit çıktı?" + setup.sekil.kesisen(10, 75), secenekler: [ { metin: "1 ile 3, 2 ile 4", dogru: true, geri: "Evet! Kesişim noktasında karşılıklı duran bu açılara ters açılar denir. Ters açıların ölçüleri eşittir." }, { metin: "1 ile 2, 3 ile 4", geri: "1 ile 2 yan yana duruyor. Tablodaki ölçülerine bak: eşit miydi?" }, { metin: "Hiçbiri eşit değil", geri: "Tablodaki 1. ve 3. sütunlara bak." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "ters-acilar", metin: "İki doğrunun kesişiminde oluşan ters açıların ölçüleri eşittir." }, sonra: "M1_S4a_Soru2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Yan yana duran 1 ve 2 açılarının ölçüleri toplamı her konumda kaç derece?", secenekler: [ { metin: "90°", geri: "Bir satırdaki 1. ve 2. açıları topla. Örneğin 70° + 110° = ?" }, { metin: "180°", dogru: true, geri: "Evet! Ortak bir kolu olan yan yana açılara komşu açılar denir. Bu ikisi birlikte bir doğru açı oluşturur: 180°. Ölçüleri toplamı 180° olan açılara bütünler açılar, 90° olanlara tümler açılar denir." }, { metin: "360°", geri: "360°, dört açının hepsinin toplamı. Yalnız 1 ve 2'yi topla." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "komsu-butunler", metin: "İki doğrunun kesişiminde komşu açıların ölçüleri toplamı 180°dir." }, sonra: "M1_S4a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-aci"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta Şıkır'a katılmıştın ama ölçümler başka bir şey söyledi ve sen onları dinledin. Harika!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-kuzgun-aci"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı: ters açılar hep eş!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Ölçtük ve gördük: ters açılar hep eş!<</konus>> <</if>> <<konus "k5-sikir" "saskin">>Şık... Dik konumda dördü de 90° çıktı; bunlara dik doğrular diyorlarmış. Peki kirişler hiç kesişmezse? O zaman ne açısı ölçeceksiniz bakalım!<</konus>> <div class="devam"><<button "Deneyelim ▸" "M1_S4b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s4b", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "paralel", yonerge: "e kirişi P çivisinin çevresinde dönüyor. Döndürdükçe d ile kesiştiği nokta nereye gidiyor? Hiç kesişmedikleri konumu bul.", sonra: "M1_S4b_Soru" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "d ve e doğruları hiç kesişmeyince ne oldu?", secenekler: [ { metin: "Aralarında açı oluşmadı; paralel doğrular kesişmez.", dogru: true, geri: "Evet! Paralel doğrular kesişmez, açı oluşturmaz. Dik açıyla kesişenlere dik doğrular, bütün noktaları ortak olanlara çakışık doğrular denir." }, { metin: "Dört dik açı oluştu.", geri: "Dört dik açı, doğrular dik kesiştiğinde oluşur. Burada hiç kesişim yoktu." }, { metin: "Doğrular çakıştı.", geri: "Çakışık doğrular üst üste biner. d ile e arasında hep bir aralık vardı." } ], cikti: "MAT.5.3.4", onerme: { id: "paralel-aci-yok", metin: "Paralel doğrular kesişmez, açı oluşturmaz." }, sonra: "M1_S4c_Yol" }>> <<secim _s>>

<<if $oyuncu.mod === "destek">><<goto "M1_S4d">><<else>><<goto "M1_S4c">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Mekanizma katının ortasında üç kiriş aynı noktada kesişiyor. Burada kaç açı var, bakalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s4c", cikti: "MAT.5.3.4", mod: "uc", kayit: 2, dikIste: true, yonerge: "e ve k kirişlerini döndür. İki konumu tabloya yaz; birinde iki kiriş birbirine dik olsun.", sonra: "M1_S4c_Soru" }>> <<kesisenDogrular _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Üç doğru aynı noktada kesişince ne oldu?" + setup.sekil.ucDogru(10, 70, 130), secenekler: [ { metin: "6 açı oluştu; karşılıklı açılar yine eş.", dogru: true, geri: "Evet! Üç doğru bir noktada kesişince altı açı oluşur. İki doğru için bulduğumuz kural burada da geçerli: ters açılar eş. Tabloda iki dik ve dört dar açılı bir konum da vardı." }, { metin: "4 açı oluştu.", geri: "Şekildeki numaraları say." }, { metin: "6 açı oluştu ve hepsi farklı.", geri: "Tablodaki 1. ve 4. açılara bak. Karşılıklı duruyorlar." } ], cikti: "MAT.5.3.4", sonra: "M1_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set $m1.kiris to setup.moda({ destek: 60, temel: 65, usta: 58 })>> <<konus "k5-riza" "notr">>Plandaki kiriş açılarından yalnız biri okunabiliyor: m(1) = $m1.kiris°. Ötekileri ölçmeden bulabilir misin?<</konus>> <<set _s to { soru: "m(1) = " + $m1.kiris + "°. Öteki açıların ölçülerini yaz.", sekil: setup.sekil.kesisen(10, 10 + $m1.kiris, { 1: $m1.kiris + "°", 2: "?", 3: "?", 4: "?" }), alanlar: [ { etiket: "m(2)", dogru: 180 - $m1.kiris, birim: "°" }, { etiket: "m(3)", dogru: $m1.kiris, birim: "°" }, { etiket: "m(4)", dogru: 180 - $m1.kiris, birim: "°" } ], cikti: "MAT.5.3.4", ipucu: "Ters açılar eştir. Komşu açıların ölçüleri toplamı 180°dir.", tamam: "Hepsi doğru! Bir açıyı bilince, kurallarımız ötekileri de verdi.", sonra: "M1_S4e" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Son kiriş sorusu: bir dik açı ve bir doğru açı, birer destekle ikiye bölünmüş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Soldaki dik açı, sağdaki doğru açı ikiye bölünmüş. Soru işaretli açıların ölçülerini yaz.", sekil: '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.tumler(35, "35°", "?") + setup.sekil.butunler(70, "70°", "?") + '</div>', alanlar: [ { etiket: "Dik açıdaki ?", dogru: 55, birim: "°" }, { etiket: "Doğru açıdaki ?", dogru: 110, birim: "°" } ], cikti: "MAT.5.3.4", ipucu: "Dik açı 90°, doğru açı 180°.", tamam: "Doğru! Ölçüleri toplamı 90° olan açılar tümler, 180° olan açılar bütünler açılardır. Bunlar yan yana, ortak kollu olduklarında komşu tümler ve komşu bütünler açılar denir.", sonra: "M1_P4" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Kadranın çevresine renkli camlardan süs pencereleri yapacağım; her pencerenin planı lazım. Ben çerçeveleri uzun doğrular gibi düşünürüm: her çıta bir doğru, köşeler de doğruların kesiştiği yerler.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Doğruları sırayla birbirini kesecek biçimde çizersek pencere kapanır mı? Deneyelim! Kâğıttaki kurşun kalem işaretleri sana yol gösterebilir.<</konus>> <<set _g to [ { tur: "cokgen", adet: 3, tebesir: [[3, 8], [13, 8], [8, 2]], yonerge: "3 doğruyla bir pencere çiz: her doğru bir öncekini kessin, son doğru da ilk doğruyu kessin.", ipucu: "İki kalem işaretinden geçen bir doğru çiz. Sonraki doğruyu, bir önceki doğrunun ucundaki işaretten başlat." }, { tur: "cokgen", adet: 4, temizle: true, tebesir: [[3, 2], [13, 2], [14, 8], [2, 8]], yonerge: "Şimdi 4 doğruyla bir pencere çiz." } ]>> <<if $oyuncu.mod !== "destek">><<run _g.push({ tur: "cokgen", adet: 5, temizle: true, tebesir: [[8, 1], [13, 4], [11, 9], [5, 9], [3, 4]], yonerge: "Şimdi 5 doğruyla bir pencere çiz." })>><</if>> <<if $oyuncu.mod === "usta">><<run _g.push({ tur: "cokgen", adet: 6, temizle: true, tebesir: [[5, 1], [11, 1], [14, 5], [11, 9], [5, 9], [2, 5]], yonerge: "Son olarak 6 doğruyla bir pencere çiz." })>><</if>> <<set _a to { id: "m1-s5a", cikti: "MAT.5.3.5", araclar: ["dogru"], gorevler: _g, sonra: "M1_S5a_Soru" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "3 doğru üçgen, 4 doğru dörtgen, 5 doğru beşgen oluşturdu. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "En az üç doğru ardışık kesişip kapalı bir şekil oluşturursa çokgen elde edilir; doğru sayısı kadar kenarı vardır.", dogru: true, geri: "Evet! Üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen... Hepsi çokgen. Kenarları doğru parçaları, köşeleri doğruların kesiştiği noktalar." }, { metin: "Kaç doğru çizersek çizelim hep dörtgen oluşur.", geri: "3 doğruyla ne oluşmuştu?" }, { metin: "n doğru, n + 1 kenarlı bir çokgen oluşturur.", geri: "3 doğruyla oluşan üçgenin kaç kenarı vardı?" } ], cikti: "MAT.5.3.5", onerme: { id: "cokgen-dogrular", metin: "Bir çokgen, en az üç doğrunun ardışık kesişmesiyle oluşan kapalı bir şekildir; doğru sayısı kadar kenarı vardır." }, sonra: "M1_S5a_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Çerçevenin kapanması şart mı? Ben de üç çıtalı bir pencere çizdim, bence harika!<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın pencere planı bir çokgen mi?" + setup.sekil.acikSekil(), secenekler: [ { metin: "Hayır. k doğrusu d'ye paralel, ilk doğruyu kesmiyor; şekil kapanmıyor.", dogru: true, geri: "Evet! Son doğru ilk doğruyla kesişmezse kapalı bir şekil oluşmaz. Kapalı olmayan şekil çokgen değildir." }, { metin: "Evet, üç doğru var; bir üçgendir.", geri: "Üçgenin üç köşesi olur. Kaç kesişim noktası görüyorsun?" }, { metin: "Evet, doğrular kesiştiği için çokgendir.", geri: "k ile d kesişiyor mu? Çokgen kapalı bir şekil olmalı." } ], cikti: "MAT.5.3.5", sonra: "M1_S5b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Pencerenin köşelerinde iki çeşit açı var. Planda ikisini de işaretledim.<</konus>> <<set _s to { soru: "Beşgen pencerenin bir köşesinde 1 ve 2 numaralı açılar işaretli. Kesikli çizgi, bir çıtanın uzantısı. Hangisi iç açı, hangisi dış açı?" + setup.sekil.icDis(), secenekler: [ { metin: "1 iç açı, 2 dış açı", dogru: true, geri: "Evet! İç açı çokgenin içinde, iki kenar arasındadır. Dış açı, bir kenarın uzantısıyla komşu kenar arasında kalır." }, { metin: "1 dış açı, 2 iç açı", geri: "Hangisi pencerenin içinde kalıyor?" }, { metin: "İkisi de iç açı", geri: "2 numaralı açı pencerenin dışında, çıtanın uzantısıyla oluşuyor." } ], cikti: "MAT.5.3.6", sonra: "M1_S5c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Camcıdan cam parçaları geldi. Ben “düzgün” camlar istemiştim. Hangileri düzgün çokgen, cetvel ve açıölçerle inceleyelim.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5c", cikti: "MAT.5.3.6", sekiller: setup.moda({ destek: ["kare", "dikdortgen", "duzgunAltigen"], temel: ["kare", "eskenarDortgen", "dikdortgen", "duzgunAltigen"], usta: ["kare", "eskenarDortgen", "dikdortgen", "duzgunAltigen", "duzgunBesgen", "besgen"] }), bitisMesaji: "Bütün camlar incelendi!", sonra: "M1_S5c_Soru" }>> <<cokgenIncele _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloya bakarak düzgün çokgenler için hangisini söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Düzgün çokgenlerin kenar uzunlukları ve iç açılarının ölçüleri eşittir.", dogru: true, geri: "Evet! İkisi birden gerekir. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Kenarları eşit olan her çokgen düzgündür.", geri: "Eşkenar dörtgenin ya da karenin kenarları eşitti; açıları da eşit miydi?" }, { metin: "Açıları eşit olan her çokgen düzgündür.", geri: "Dikdörtgenin açıları eşit; peki kenarları?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "duzgun-cokgen", metin: "Düzgün çokgenlerin kenar uzunlukları ve iç açılarının ölçüleri eşittir." }, sonra: "M1_S5d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Beşgen pencereye süs çıtaları çakacağız. Çizgiler yan yana olmayan köşeleri birleştirecek.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5d", cikti: "MAT.5.3.6", araclar: ["parca"], noktalar: { A: [8, 1], B: [13, 4], C: [11, 9], D: [5, 9], E: [3, 4] }, ogeler: [ { tur: "parca", a: "A", b: "B" }, { tur: "parca", a: "B", b: "C" }, { tur: "parca", a: "C", b: "D" }, { tur: "parca", a: "D", b: "E" }, { tur: "parca", a: "E", b: "A" } ], gorevler: [ { tur: "kosegen", koseler: ["A", "B", "C", "D", "E"], adet: setup.moda({ destek: 2, temel: 3, usta: 5 }), yonerge: "Beşgenin yan yana olmayan iki köşesini birleştiren doğru parçaları çiz.", tamam: "Çokgenin ardışık olmayan iki köşesini birleştiren bu doğru parçalarına köşegen denir." } ], sonra: "M1_S5e" }>> <<cizimMasasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Kadranın üstünde üçgen bir alınlık var. Ustam üçgenlerin açılarında bir sır olduğunu söylerdi.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Köşeleri sürükleyerek farklı üçgenler yap. Açıölçer açıları gösterecek; sen her birinde toplamı bul ve üçgenin türünü seç.<</konus>> <<set _a to { id: "m1-s5e", cikti: "MAT.5.3.6", mod: "toplam", kayit: 3, sonra: "M1_S5e_Soru" }>> <<ucgenLab _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Dar, dik ve geniş açılı üçgenlerin hepsinde ne buldun?", secenekler: [ { metin: "Üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°dir.", dogru: true, geri: "Evet! Ustanın sırrı bu: hangi üçgen olursa olsun, üç iç açısının toplamı 180°. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Büyük üçgenlerin iç açıları toplamı daha büyüktür.", geri: "Köşeleri çekip üçgeni büyüttüğünde toplam değişti mi?" }, { metin: "Dik üçgende iç açıların toplamı 90°'dir.", geri: "Dik üçgenin tablodaki satırına bak: üç açıyı topla." } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "ucgen-180", metin: "Üçgende iç açıların ölçüleri toplamı 180°dir." }, sonra: "M1_S5f_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Ben iki dik açılı bir üçgen yaparım. Alınlığa tıpatıp oturur!<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın iddiası: “Bir üçgenin iki dik açısı olabilir.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "m1-kuzgun-ikidik", secenekler: [ { metin: "Olabilir.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi deneyelim!" }, { metin: "Olamaz.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi deneyelim!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M1_S5f" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _a to { id: "m1-s5f", cikti: "MAT.5.3.6", mod: "ikiDik", sonra: "M1_S5f_Soru" }>> <<ucgenLab _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Denemene göre hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "Bir üçgende en fazla bir dik açı ya da bir geniş açı bulunabilir.", dogru: true, geri: "Evet! İki dik açı zaten 180° eder, üçüncü açıya yer kalmaz. İki geniş açı ise 180°'yi aşar. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir üçgende iki dik açı olabilir.", geri: "B açısı 90° olunca C köşesine ne oldu?" }, { metin: "Bir üçgende üç geniş açı olabilir.", geri: "Üç geniş açının toplamı 180°'den küçük olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", onerme: { id: "ucgen-tek-dik", metin: "Bir üçgende en fazla bir dik açı ya da bir geniş açı bulunabilir." }, sonra: "M1_S5g" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-kuzgun-ikidik"] === 0>> <<konus "pusula" "mutlu">>Denedin ve gördün: C köşesi kaçtı gitti! Fikrini değiştirmek cesaret ister.<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Kanıtın elinde: kollar paralel olunca buluşamadılar.<</konus>> <</if>> <<set _s to { soru: "Kadranın eşkenar üçgen camının bütün kenarları eşit. Açıları için ne söyleyebiliriz?" + setup.sekil.ucgen("eskenar"), secenekler: [ { metin: "Üç açısı da 60°'dir.", dogru: true, geri: "Evet! 180° üç eşit parçaya bölünür: 60°. İkizkenar üçgende de eşit kenarları gören açılar eştir." }, { metin: "Üç açısı da 90°'dir.", geri: "Üç dik açının toplamı 270° olurdu. Üçgende toplam kaçtı?" }, { metin: "Açıları birbirinden farklı olabilir.", geri: "Kenarları eşit olan bir üçgenin açıları da eşit olur. Toplam 180° ise her biri kaç derece?" } ], cikti: "MAT.5.3.6", sonra: "M1_P5a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Son iş kadranın camı. Kırılan cam, üç türlü üçgen parçadan yeniden yapılacak: eşkenar, ikizkenar ve çeşitkenar. Ama eski saatçilerin bir kuralı var: kadran ölçü aletiyle çizilmez! Yalnız pergel ve çizgeç.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Cetvel olmadan kenarların eşit olduğunu nasıl bileceğiz? Bu büyük bir görev; adım adım gidelim. Önce problemi anlayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu görevde ne yapacağız?", secenekler: [ { metin: "Ölçü aleti kullanmadan, yalnız pergel ve çizgeçle üç türde üçgen cam parçası inşa edeceğiz.", dogru: true, geri: "Evet! Kenarları ölçmeden karşılaştırmanın bir yolunu bulmalıyız." }, { metin: "Cetvelle kenarları ölçüp üçgen çizeceğiz.", geri: "Saatçilerin kuralını hatırla: ölçü aleti yok." }, { metin: "Camları göz kararı keseceğiz.", geri: "Göz kararı kesilen camlar birbirine oturmaz. Pergel ve çizgeç var." } ], cikti: "MAT.5.3.7", sonra: "M1_BG_Varsayim" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Cam parçasının bir kenarı [AB] hazır. A'ya ve B'ye birer pergel koyup iki çember çizersek, çemberler C noktasında kesişir. ABC üçgeni oluşur.<</konus>> <<set _s to { soru: "Sence ABC üçgeninin [AC] ve [BC] kenarları neye eşit olur?", varsayim: "m1-bg", secenekler: [ { metin: "[AC], A'daki pergelin açıklığına; [BC], B'dekinin açıklığına eşit olur.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Deneyerek bakalım!" }, { metin: "İki kenar da her zaman [AB]'ye eşit olur.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Deneyerek bakalım!" }, { metin: "Bilmiyorum, deneyip göreceğim.", geri: "Deneyerek bulmak harika bir yol!" } ], sonra: "M1_BG_Strateji" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { id: "m1-bg", soru: "Üç türü de bulmak için nasıl bir yol izlemek istersin?", kartlar: [ { ad: "Açıklıkları karşılaştır", aciklama: "Pergel açıklıklarını [AB] ve birbiriyle karşılaştırarak ayarla.", geri: "Çok iyi! Çemberin her noktası merkezine yarıçap kadar uzaktır; kenarları ölçmeden karşılaştırabiliriz." }, { ad: "Önce eşkenarı yap", aciklama: "Önce en kolay görüneni yap, sonra açıklıkları değiştir.", geri: "Kolaydan zora gitmek iyi bir yol. Her üçgenden sonra neyi değiştirdiğine dikkat et." }, { ad: "Dene ve gör", aciklama: "Pergelleri rastgele aç, oluşan üçgene bak.", geri: "Denemek de bir strateji! Tablo, neyi değiştirince hangi üçgenin çıktığını gösterecek." } ], sonra: "M1_BG_Coz" }>> <<strateji _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Pergelleri turkuaz tutamaklardan sürükleyerek açabilir ya da düğmelerle “[AB] kadar” veya “öteki pergelle aynı” açabilirsin. Uzunluk ölçme; açıklıkları düşün!<</konus>> <<set _a to { id: "m1-bg", cikti: "MAT.5.3.7", hedefler: setup.moda({ destek: ["eskenar", "ikizkenar"], temel: ["eskenar", "ikizkenar", "cesitkenar"], usta: ["eskenar", "ikizkenar", "cesitkenar"] }), bitisMesaji: "Cam parçalarının hepsi hazır; hiçbir kenarı ölçmeden!", sonra: "M1_BG_Onerme1" }>> <<cemberInsa _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tabloya bak. Eşkenar üçgen için çemberler nasıl olmalı?", secenekler: [ { metin: "İki çemberin yarıçapı da [AB]'ye eşit olmalı.", dogru: true, geri: "Evet! O zaman [AC] = [AB] ve [BC] = [AB] olur; üç kenar eşit. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Çemberler istediğimiz kadar açık olabilir.", geri: "Pergeller farklı açılınca hangi üçgenler çıktı? Tabloya bak." }, { metin: "Yalnız A'daki çemberin yarıçapı [AB]'ye eşit olmalı.", geri: "O zaman yalnız [AC] = [AB] olur. [BC] ne olur?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-eskenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları merkezler arası uzaklığa eşitse eşkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Onerme2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Peki ikizkenar üçgen için?", secenekler: [ { metin: "Yarıçaplar birbirine eşitse ya da biri [AB]'ye eşitse ikizkenar üçgen oluşur.", dogru: true, geri: "Evet! İki kenarın eşit olması yeter. Bunu iki yoldan yapabildik. Deftere yazıyorum." }, { metin: "İkizkenar üçgen pergelle yapılamaz.", geri: "Tabloda ikizkenar üçgen var; nasıl yapmıştın?" }, { metin: "Yarıçapların ikisi de [AB]'den farklı olmalı.", geri: "İkisi de [AB]'den farklı ve birbirinden de farklıysa hangi üçgen çıkar?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-ikizkenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları eşitse ya da biri merkezler arası uzaklığa eşitse ikizkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Onerme3_Yol" }>> <<secim _s>>

<<if $oyuncu.mod === "destek">><<goto "M1_BG_Kontrol">><<else>><<goto "M1_BG_Onerme3">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Çeşitkenar üçgen için çemberler nasıl olmalı?", secenekler: [ { metin: "İki yarıçap ve [AB] birbirinden farklı olmalı.", dogru: true, geri: "Evet! Üç uzunluk da farklıysa üç kenar da farklı olur. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Yarıçaplar birbirine eşit olmalı.", geri: "Yarıçaplar eşitse [AC] = [BC] olur. Bu hangi üçgen?" }, { metin: "Bir yarıçap [AB]'ye eşit olmalı.", geri: "O zaman iki kenar eşit olur. Çeşitkenarda hiçbir kenar eşit değil." } ], cikti: "MAT.5.3.7", onerme: { id: "insa-cesitkenar", metin: "Kesişen iki çemberin yarıçapları ve merkezler arası uzaklık birbirinden farklıysa çeşitkenar üçgen oluşur." }, sonra: "M1_BG_Kontrol" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<if $varsayim["m1-bg"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta ne demiştin? “[AC], A'daki pergelin açıklığına eşit olur.” Varsayımın tam isabet!<</konus>> <<elseif $varsayim["m1-bg"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Başta kenarların hep [AB]'ye eşit olacağını düşünmüştün. Tablo bunun yalnız eşkenar üçgende böyle olduğunu gösterdi.<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Deneyerek buldun: kenarlar, pergellerin açıklığına eşit oluyor.<</konus>> <</if>> <<set _s to { soru: "Bu yöntem neden hiç ölçmeden işe yarıyor?", secenekler: [ { metin: "Çemberin bütün noktaları merkezine eşit uzaklıkta olduğu için, kenarları pergelin açıklığıyla karşılaştırabiliyoruz.", dogru: true, geri: "Evet! Çemberin bu özelliği sayesinde istediğimiz türde üçgeni ölçmeden kurabiliyoruz. Eşkenar üçgenin özelliklerini incelemek için de hep böyle kusursuz örnekler çizebiliriz." }, { metin: "Pergel kendiliğinden ölçü yapar.", geri: "Pergelin üstünde hiç sayı yok. Onun yerine hangi özellikten yararlandık?" }, { metin: "Şans eseri işe yarıyor.", geri: "Üç türü de istediğimiz zaman yeniden yapabildik. Bu şans olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.3.7", sonra: "M1_BG_Cicek" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Şimdi bak: aynı pergel açıklığıyla çemberleri yan yana çizince eşkenar üçgenler bir çiçeğe dönüşüyor. Kadranın tam ortasına bu çiçeği koyacağım; ustalar buna yaşam çiçeği der. Geometri güzelliğin de ölçüsüdür!<</konus>> <div class="panel odul"> <<yasamCicegi>> </div> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Öklid'in <em>Elemanlar</em>'ı</h3> <p>Yaklaşık 2300 yıl önce yazılan <em>Elemanlar</em> kitabının ilk önermesi, tam senin yaptığın şeydir: bir doğru parçasının iki ucuna pergel koyup iki çember çizmek ve eşkenar üçgen kurmak. Bu kitap yüzyıllar boyunca İslam dünyasında ve Osmanlı medreselerinde de okundu; saatçiler de kadranlarını bu yolla çizdi.</p> <div class="devam"><<button "Devam ▸" "M1_P7">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set $ilerleme["S5-M1"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m1")>><<run $envanter.push("harita-s5-m1")>><</if>> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Planlar tamam, kadranın camı da yerinde! Elli yıllık saatçiyim; bu kadar temiz çizilmiş plan az gördüm.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Masanın altında bir şey parlıyor! Bir çark... yanında da siyah beyaz bir tüy.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Plan Çarkı! Kulenin yedi kayıp çarkından biri. Şıkır onu buraya bırakmış olmalı.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Peki peki, çizim konuşuyormuş. Ama öteki çarkları kolay kolay bulamazsınız!<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Neden kaçıyor ki? Çarkları neden aldığını bir sorsak...<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-plan">><<esya "plan-parcasi">></div> <h2>Plan Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Rıza Usta çarkı mekanizmadaki yuvasına taktı. Kulenin akrebi bir çentik ilerledi. Kadranda yedi yuva var; kayıp çarkları bulmaya devam!</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m1-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M1_Yansitma" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Bu macerada en çok hangisi işine yaradı?", varsayim: "m1-strateji", secenekler: [ { metin: "Şıkır'ın iddialarını deneyerek sınamak", geri: "Denemek ve sınamak, matematikçilerin en güçlü aracıdır." }, { metin: "Ölçümleri tabloya yazıp karşılaştırmak", geri: "Tablolar, gözden kaçan kuralları ortaya çıkarır." }, { metin: "Doğru aracı seçmek (çizgeç, pergel, gönye, açıölçer)", geri: "Doğru araç, işin yarısıdır. Rıza Usta da böyle düşünüyor." } ], sonra: "M1_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Atatürk'ün <em>Geometri</em> kitabı</h3> <p>Bu macerada kullandığın açı, üçgen, köşegen, yarıçap gibi terimlerin çoğu, Atatürk'ün 1936–1937 yıllarında yazdığı <em>Geometri</em> kitabıyla Türkçeye yerleşti. Kitap, öğretmenlere geometriyi Türkçe terimlerle anlatmaları için hazırlandı.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "olcu-ipi" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evdeki bir duvar saatine bak: akrep ve yelkovan saat 3'te, 6'da ve 8'de hangi açıları yapıyor? Dar, dik ve geniş açılar bul. Sonra bir bardağın ağzını ya da bir pergeli kullanarak aynı büyüklükte çemberler çiz ve kendi saat kadranını tasarla.</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "mutlu">>Şıkır'ın iddialarına geçmeden önce elini ısıtalım! Masadaki ilk çizimlerle ilgili birkaç soru çözeceğiz.<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: yanlışta çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir. Soruların sınırı yok, acele de yok.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m1-temel" "M1_P1b">>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Şimdi pergel ve gönye sırası: çember, yarıçap, çap ve dikme.<</konus>> <<alistirma "s5m1-cember" "M1_S2_Kuzgun">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Kemerlerin açıları yerini buldu. Kirişlere geçmeden açıölçerle biraz daha çalış; saatçinin eli alıştırmayla oturur.<</konus>> <<alistirma "s5m1-aci-olc" "M1_S4_Kuzgun">>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Kirişlerde öğrendiklerini pekiştirelim: kesişen, paralel ve dik doğrular, ters ve komşu açılar. Şıkır'ın iki nokta iddiasını da unutmadın, değil mi?<</konus>> <<alistirma "s5m1-kesisen" "M1_S5_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Süs pencereleri tamam! Büyük göreve geçmeden çokgenlerle biraz daha çalışalım mı?<</konus>> <<alistirma "s5m1-cokgen" "M1_P5b">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Sırada üçgenin açıları var. Ustanın sırrını hatırla: üç iç açının toplamı her üçgende aynı.<</konus>> <<alistirma "s5m1-ucgen" "M1_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kadran.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Pergelle üçgen kurmayı öğrendin. Camı yerine takmadan son bir alıştırma: pergelin açıklığı üçgenin kenarını nasıl belirler?<</konus>> <<alistirma "s5m1-cember-ucgen" "M1_Kapanis">>

<<sahne "assets/bg/s5k-meydan-afis.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M2"] to $ilerleme["S5-M2"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.m2hazirlik to 0>> <<set $m2 to $m2 || {}>> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Okulumuzun kitap kampanyasında tam 1 250 kitap topladık! Kule yeniden çalıştığı gün şenlikte bir okuma köşesi kurulacak.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Gazete de ülke çapındaki kampanyada 2 345 678 kitap toplandığını yazıyor. Bu sayıyı nasıl okuyacağım ben?<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Tam zamanında sordun! Kadrandaki ikinci çark yuvası istasyonu gösteriyor: kule durunca tren tarifesi de karışmış. Gitmeden önce bir tahmin: iki kampanyadan hangisi daha çok kitap toplamış?<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangisi daha büyük: <strong>2 345 678</strong> mi, <strong>2 354 678</strong> mi?", secenekler: [ { metin: "2 345 678", geri: "Milyonlar bölükleri eşit. Binler bölüğüne bak: 345 mi büyük, 354 mü?" }, { metin: "2 354 678", dogru: true, geri: "Evet! Milyonlar eşit; binler bölüğünde 354, 345'ten büyük. Karşılaştırmaya soldan başlarız." }, { metin: "İkisi eşit", geri: "Rakamlar aynı ama yerleri farklı. Binler bölüğüne dikkatle bak." } ], sonra: "M2_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Hoş geldiniz çocuklar! Ben Sevim, kasaba treninin makinistiyim. Şenliğe gelecek misafirleri, kitaplarınızı ve kule için yedek parçaları ben taşıyacağım.<</konus>> <<konus "k5-sevim" "endiseli">>Ama kule durunca istasyonun saati de durdu. Tarife defterim birbirine girdi; hangi tren ne zaman kalkacak, kimse bilmiyor.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Defterdeki sayılara ben de baktım. Zaten hepsi aynı: bir sürü rakam!<</konus>> <<konus "k5-sevim" "dusunceli">>Rakamları doğru okuyup yazamazsak misafirler yanlış trene biner, bilet kasası da şaşar. Önce elinizin sayılara ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M2_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Tarife defterinde <strong>408 015</strong> yazıyor. Bu sayı nasıl okunur?", secenekler: [ { metin: "dört yüz sekiz bin on beş", dogru: true, geri: "Doğru! Binler bölüğü 408, birler bölüğü 015." }, { metin: "dört yüz seksen bin on beş", geri: "Binler bölüğünde 408 var: dört yüz sekiz." }, { metin: "dört bin sekiz yüz on beş", geri: "Sayı altı basamaklı: soldaki üç basamak binler bölüğü." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "725 364 sayısında 5 rakamının basamak değeri kaçtır?" + setup.sekil.basamak(725364, 3), secenekler: [ { metin: "5", geri: "5 rakamının kendisi 5; ama durduğu basamağa göre değeri değişir." }, { metin: "500", geri: "Tabloya bak: 5 binler bölüğünün birler basamağında." }, { metin: "5 000", dogru: true, geri: "Evet! 5, binler basamağında: 5 000." }, { metin: "50 000", geri: "50 000 olması için onbinler basamağında olmalıydı." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Sevim zihinden hesaplıyor: 398 + 205. Sonuca en yakın tahmin hangisi?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 500", geri: "398 neredeyse 400, 205 neredeyse 200." }, { metin: "Yaklaşık 600", dogru: true, geri: "Evet! 400 + 200 = 600. Gerçek sonuç 603." }, { metin: "Yaklaşık 700", geri: "398'i 400'e, 205'i 200'e yuvarla." } ], sayac: "m2hazirlik", sonra: "M2_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m2hazirlik >= 2>><<goto "M2_Hatirlatma">><<else>><<goto "M2_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Sayıları sağdan sola üçer basamak ayırırız: sağdaki üç basamak birler bölüğü, onun solundaki üç basamak binler bölüğü.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir rakamın değeri, durduğu basamağa göre değişir: binler basamağındaki 5, 5 000 değerindedir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Tahmin ederken sayıları en yakın onluğa, yüzlüğe ya da binliğe yuvarlarız.<</konus>> <div class="devam"><<button "Deftere geçelim ▸" "M2_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>İlk iş tarife defteri. Rakamlar silinmiş ama okunuşları kenara yazılmış. Ben okuyorum, sen rakamlarla yaz. Uzun sayılarda tablodaki renkli bölüklere dikkat et!<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1a", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "yaz", sayilar: setup.moda({ destek: [3241123, 3000085, 5460000], temel: [3241123, 3000085, 149600000, 85664944], usta: [3241123, 3000085, 149600000, 85664944, 8000000000] }), baglamlar: [ "Kasaba istasyonundan yüz yılda geçen yolcu:", "Komşu istasyondan yüz yılda geçen yolcu:", setup.moda({ destek: "Lokomotif tekerleğinin bir yılda attığı tur:", temel: "Pusula'nın defteri: Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı (km):", usta: "Pusula'nın defteri: Dünya'nın Güneş'e ortalama uzaklığı (km):" }), "Pusula'nın defteri: Türkiye'nin 2024 nüfusu:", "Pusula'nın defteri: Dünya nüfusu (yaklaşık):" ], bitisMesaji: "Defterin sayfası tamam!", sonra: "M2_S1b" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Üç milyon, üç milyon seksen beş, üç milyon iki yüz kırk bir bin... Hepsi aynı gibi. Ne fark eder?<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Okunuşlarını yan yana koyalım. Hangi bölük adları söyleniyor, hangileri söylenmiyor?<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1b", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "boluk", sayilar: [3000000, 3241123, 3000085], yonerge: "Her sayının okunuşunda hangi bölük adları geçiyor? İşaretle.", tamam: "Doğru! 3 000 000'ın okunuşunda yalnız “milyon” geçiyor. 3 000 085'te binler bölüğü tamamen sıfır, o yüzden “bin” hiç söylenmiyor.", sonra: "M2_S1b_Onerme" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Üç sayının okunuşlarını karşılaştırınca hangisini söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Sayılar sağdan sola üçer basamaklı bölüklere ayrılır. Her bölük üç basamaklı bir sayı gibi okunur, ardından bölüğün adı söylenir. Tamamı sıfır olan bölük okunmaz.", dogru: true, geri: "Evet! Ortak özellik de, fark da bu kuralda. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sayılar soldan sağa ikişer basamak ayrılarak okunur.", geri: "Tabloya bak: bölükler kaçar basamaklı?" }, { metin: "Sıfırlar da “sıfır bin” gibi okunur.", geri: "3 000 085'i “üç milyon sıfır bin seksen beş” diye mi okuruz?" } ], cikti: "MAT.5.1.1", onerme: { id: "boluk-okuma", metin: "Çok basamaklı sayılar sağdan sola üçer basamaklı bölüklere ayrılır; her bölük üç basamaklı bir sayı gibi okunur ve bölüğün adı söylenir. Tamamı sıfır olan bölük okunmaz." }, sonra: "M2_S1c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Şimdi tersini yapalım. Yük listesindeki sayıları yüksek sesle okuyacağız; gişe memuru da doğru yazdı mı, kontrol edeceğiz.<</konus>> <<set _a to { id: "m2-s1c", cikti: "MAT.5.1.1", mod: "oku", sayilar: setup.moda({ destek: [2045300, 7000012], temel: [2045300, 7000012, 405000900], usta: [2045300, 7000012, 405000900, 12000300000] }), bitisMesaji: "Yük listesi okundu!", sonra: "M2_S1d" }>> <<basamakTablosu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Birler, binler, milyonlar... Milyonlardan sonra ne geliyor peki?<</konus>> <<set _s to { soru: "Birler, binler ve milyonlar bölüklerinin her biri üç basamaklı. Milyonlardan sonra, sola doğru ne gelir?" + setup.sekil.basamak(8000000000, undefined, 4), secenekler: [ { metin: "Milyarlar bölüğü gelir; o da üç basamaklıdır. Sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük adı gelir.", dogru: true, geri: "Evet! Dünya nüfusu yaklaşık 8 000 000 000: “sekiz milyar”. Örüntü hep aynı: her üç basamakta bir bölük. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Sayı en fazla milyonlar bölüğüne kadar uzanır.", geri: "Dünya nüfusu 8 milyarı geçti. Demek ki milyonlardan sonra da bölük var." }, { metin: "Milyarlar bölüğü dört basamaklıdır.", geri: "Tablodaki öteki bölüklere bak: hepsi kaç basamaklı?" } ], cikti: "MAT.5.1.1", onerme: { id: "boluk-oruntu", metin: "Sayıların okunuşunda sola doğru her üç basamakta yeni bir bölük adı gelir: birler, binler, milyonlar, milyarlar." }, sonra: "M2_S1e" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "İki istasyonun kayıt defterinde yüz yılda geçen yolcu sayısı yazıyor: 3 241 123 ve 3 000 085. Hangisi daha fazla?", secenekler: [ { metin: "3 241 123. Milyonlar bölükleri eşit; binler bölüğünde 241, 000'dan büyük.", dogru: true, geri: "Evet! Aynı sayıda basamak varsa en soldaki bölükten başlayarak karşılaştırırız." }, { metin: "3 000 085. Son iki rakamı daha büyük.", geri: "Karşılaştırmaya en sağdan değil, en soldan başlarız." }, { metin: "İkisi eşit; ikisi de üç milyon.", geri: "İkisi de üç milyonun üstünde ama binler bölükleri farklı." } ], cikti: "MAT.5.1.1", sonra: "M2_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Tarife düzeldi, sıra bilet kasasında! Kule için yedek dişli, lokomotif için de kömür aldık. Kasayı sen tutacaksın: önce anla, sonra tahmin et, bir yol seç, çöz ve kontrol et.<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s2a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Bilet Kasası", metin: "Bilet kasasında <strong>48 350</strong> lira var. Kasadan <strong>12 875</strong> liralık yedek dişli ve <strong>9 460</strong> liralık kömür parası ödendi. Trende <strong>36</strong> vagon var. Ödemelerden sonra kasada kaç lira kalır?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde ne isteniyor?", secenekler: [ { metin: "Ödemelerden sonra kasada kalan para", dogru: true }, { metin: "Trende kaç vagon olduğu", geri: "Vagon sayısı verilmiş; sorulan o değil." }, { metin: "Dişli ile kömürün fiyat farkı", geri: "Sorunun son cümlesini bir daha oku." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Soruyu cevaplamak için hangi bilgiler gerekli? Hepsini işaretle.", secenekler: [ { metin: "Kasada 48 350 lira var.", gerekli: true }, { metin: "Yedek dişli 12 875 lira.", gerekli: true }, { metin: "Kömür 9 460 lira.", gerekli: true }, { metin: "Trende 36 vagon var.", gerekli: false } ], geri: "Doğru! Vagon sayısı bu soruda gereksiz bir bilgi." }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Sayıları binliklere yuvarla. Sonuç yaklaşık kaç olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 16 000", geri: "48 − 13 − 9 işlemini bir daha düşün." }, { metin: "Yaklaşık 26 000", dogru: true, geri: "Güzel tahmin: 48 000 − 13 000 − 9 000 = 26 000." }, { metin: "Yaklaşık 70 000", geri: "Ödeme yapınca kasadaki para artar mı, azalır mı?" } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Önce ödemeleri topla", aciklama: "12 875 + 9 460'ı bul, sonra kasadan bir kez çıkar.", geri: "Tek çıkarmayla bitirirsin." }, { ad: "Sırayla çıkar", aciklama: "Kasadan önce dişliyi, sonra kömürü çıkar.", geri: "Her ödemeyi adım adım izleyebilirsin." }, { ad: "Şerit modeli çiz", aciklama: "Kasayı bir şerit gibi düşün; ödemeleri parça parça ayır.", geri: "Şekil, neyin neyden çıktığını görmeyi kolaylaştırır." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Kasada kalan", dogru: 26015, birim: "lira" } ], ipucu: "12 875 + 9 460 = 22 335. Sonra 48 350 − 22 335 = ?" }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Çıkarmayı toplamayla da kontrol edebilirsin: 26 015 + 22 335 = 48 350." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Bir dahaki sefere hangi yolu seçersin?", secenekler: [ { metin: "Önce ödemeleri toplamayı; tek çıkarma yetiyor.", geri: "Kısa yol! Çok ödeme olduğunda işe yarar." }, { metin: "Sırayla çıkarmayı; her adımı görebiliyorum.", geri: "Adım adım gitmek hata yapmayı azaltır." }, { metin: "İkisi de aynı sonucu verir; duruma göre seçerim.", geri: "Harika bir gözlem!" } ] } ], tamam: "Kasa hesabı tamam: 26 015 lira kaldı.", sonra: "M2_S2b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "gururlu">>Ben de hesap yaptım! Pazardaki kömürcüye 52 300 liralık borcumuz vardı, 18 475'ini ödedik. Kalan borç 46 175!<</konus>> <<konus "k5-sevim" "saskin">>46 175 mü? Ödeme yaptık ama borç çok az azalmış gibi...<</konus>> <<set _s to { soru: "Arda'nın işlemine bak. Nerede yanıldı?" + setup.sekil.dikIslem({ ust: 52300, alt: 18475, islem: "−", sonuc: 46175, hata: [0, 1, 2, 3, 4] }), secenekler: [ { metin: "Her basamakta büyük rakamdan küçüğü çıkardı; üstteki rakam küçükken onluk bozmadı.", dogru: true, geri: "Evet! Örneğin birler basamağında 0'dan 5 çıkmaz; soldan bir onluk bozmak gerekir. Arda ise 5 − 0 yapmış." }, { metin: "Çıkarma yerine toplama yaptı.", geri: "Toplasaydı sonuç 70 000'i geçerdi." }, { metin: "Bölükleri karıştırdı.", geri: "Rakamlar doğru basamaklarda duruyor. Sorun çıkarma yaparken." } ], cikti: "MAT.5.1.2", sonra: "M2_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Tamam, bisikletle iner gibi hızlı gittim, onluk bozmayı unutmuşum. Bu sefer doğru yapalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "52 300 − 18 475 işleminin doğru sonucunu bul. Sonra sonucunu toplamayla kontrol et.", alanlar: [ { etiket: "52 300 − 18 475", dogru: 33825 }, { etiket: "Kontrol: sonuç + 18 475", dogru: 52300 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "Onluk bozarak çıkar. Kontrolde farkla çıkanı toplayınca eksileni bulmalısın.", tamam: "Doğru! Kalan borç 33 825 lira. Toplamayla kontrol, çıkarmanın doğru olduğunu gösterdi.", sonra: "M2_P2" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Yük vagonu geldi! Şehirdeki kardeş okul, şenliğin okuma köşesi için sandık sandık kitap yollamış. Kaç kitap geldiğini bilmemiz lazım.<</konus>> <<set $m2.sandik to setup.moda({ destek: 12, temel: 24, usta: 36 })>> <<set $m2.kitap to setup.moda({ destek: 125, temel: 125, usta: 128 })>> <<set _p to { id: "m2-s3a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Kitap Sandıkları", metin: "Yük vagonundan <strong>" + $m2.sandik + "</strong> sandık kitap indi. Her sandıkta <strong>" + $m2.kitap + "</strong> kitap var. Okuma köşesine toplam kaç kitap gidecek?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Hangi işlem bu problemi çözer?", secenekler: [ { metin: "Çarpma: sandık sayısı × bir sandıktaki kitap", dogru: true, geri: "Evet! Eşit gruplar varsa çarparız." }, { metin: "Toplama: sandık sayısı + kitap sayısı", geri: "Sandıklarla kitapları toplamak anlamlı mı? Her sandıkta aynı sayıda kitap var." }, { metin: "Bölme: kitap sayısı ÷ sandık sayısı", geri: "Toplam kitap sayısını arıyoruz, paylaştırmıyoruz." } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Sonuç yaklaşık kaç olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 100), geri: "Bu çok küçük kaldı." }, { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 1000), dogru: true, geri: "Güzel tahmin! Sayıları yuvarlayıp zihinden çarptın." }, { metin: "Yaklaşık " + setup.sayiYaz(Math.round($m2.sandik * $m2.kitap / 1000) * 10000), geri: "Bu çok büyük; bir basamak fazla oldu." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl çarpmak istersin?", kartlar: [ { ad: "Alt alta çarp", aciklama: "Çarpımı basamak basamak yap.", geri: "Her zaman işe yarayan bir yol." }, { ad: "Parçala", aciklama: "Örneğin " + $m2.kitap + " × " + $m2.sandik + " = " + $m2.kitap + " × " + ($m2.sandik / 2) + " × 2", geri: "Sayıları parçalamak zihinden işlemi kolaylaştırır." }, { ad: "125 × 8 = 1 000'i kullan", aciklama: "Sekizli gruplar kur.", geri: "Kısa yol! 125'in 8 katı 1 000'dir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Toplam kitap sayısı kaç?", alanlar: [ { etiket: "Toplam", dogru: $m2.sandik * $m2.kitap, birim: "kitap" } ], ipucu: $m2.kitap + " × " + $m2.sandik + " işlemini bir daha yap." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Çarpmayı bölmeyle kontrol edebilirsin: toplam ÷ sandık sayısı, bir sandıktaki kitabı vermeli." } ], tamam: "Okuma köşesine " + setup.sayiYaz($m2.sandik * $m2.kitap) + " kitap gidecek!", sonra: "M2_S3b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "dusunceli">>Şenlik için 1 250 misafir trenle gelecek. Bir vagona en fazla 48 yolcu sığıyor. Kaç vagon bağlamalıyım?<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Kolay: 1 250 ÷ 48 = 26 kalan 2. Demek ki 26 vagon! Kalan iki misafir de benim kanatlarıma biner, şık şık!<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s3b", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Kaç Vagon?", metin: "Şenliğe <strong>1 250</strong> misafir trenle gelecek. Bir vagona en fazla <strong>48</strong> yolcu sığıyor. Bütün misafirleri taşımak için en az kaç vagon gerekir?", adimlar: [ { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yaklaşık kaç vagon gerekir?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 2 vagon", geri: "Bir vagona yalnız 48 yolcu sığıyor." }, { metin: "Yaklaşık 25 vagon", dogru: true, geri: "Güzel: 1 250 ÷ 50 = 25. Bir vagona biraz daha az yolcu sığdığı için biraz fazlası gerekecek." }, { metin: "Yaklaşık 250 vagon", geri: "250 vagon 12 000 yolcu taşırdı." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Böl", soru: "1 250 ÷ 48 işlemini yap.", alanlar: [ { etiket: "Bölüm", dogru: 26 }, { etiket: "Kalan", dogru: 2 } ], ipucu: "Bölünen 1 250, bölen 48. Önce 125'in içinde kaç tane 48 var, ona bak. 48 × 26 = 1 248. Kalan kaç misafir?", geri: "Doğru! Bölme şeması:" + setup.sekil.bolmeSemasi(1250, 48, { adlar: true }) }, { tur: "secim", ad: "Kalanı yorumla", soru: "Şıkır “26 vagon” diyor. Kaç vagon gerekir?", secenekler: [ { metin: "27 vagon: kalan 2 misafir için de bir vagon gerekir.", dogru: true, geri: "Evet! Kalan misafirler de trene binmeli; bu yüzden bölüme 1 ekliyoruz." }, { metin: "26 vagon: kalan önemli değil.", geri: "O zaman 2 misafir istasyonda kalır. Şenliği kaçırsınlar mı?" }, { metin: "2 vagon: kalan kadar.", geri: "Kalan, artan misafir sayısıdır; vagon sayısı değil." } ] }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "48 × 27 = 1 296; 1 250 misafirin hepsi sığar. 26 vagon ise yalnız 1 248 yolcu taşır." } ], tamam: "Trene 27 vagon bağlanıyor. Kalanı yorumlamak, bölmenin en önemli adımıydı!", sonra: "M2_S3c" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Kalan her zaman aynı biçimde mi yorumlanır? İstasyonun yanındaki pazarda bir de şuna bakalım.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık? Kalan her yerde bir vagon daha demek değil mi yani?<</konus>> <<set _s to { soru: "Sevim elindeki 1 000 lirayla tanesi 45 lira olan yedek fener ampulünden alacak. 1 000 ÷ 45 = 22, kalan 10. En çok kaç ampul alabilir?", secenekler: [ { metin: "22 ampul; kalan 10 lira bir ampul daha almaya yetmez.", dogru: true, geri: "Evet! Bu sefer kalanı atıyoruz: 10 lira cepte kalır. Kalanın nasıl yorumlanacağına problemin bağlamı karar verir." }, { metin: "23 ampul; kalan için bir ampul daha alınır.", geri: "23. ampul için 45 lira gerek, elde yalnız 10 lira var." }, { metin: "10 ampul", geri: "10, kalan paradır; ampul sayısı değil." } ], cikti: "MAT.5.1.2", onerme: { id: "kalan-yorum", metin: "Bölmede kalanın nasıl yorumlanacağına problemin bağlamı karar verir: bazen bölüme 1 eklenir, bazen kalan dışarıda bırakılır." }, sonra: "M2_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Lokomotifin çarkları için makine yağı da lazım. İki tezgâh yağı farklı paketlerle satıyor. Hangisi daha hesaplı?<</konus>> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Büyük paket daha pahalı, küçük olanı alalım!<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s4", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Akıllı Alışveriş", metin: "Birinci tezgâhta <strong>3</strong> şişe makine yağı <strong>270</strong> lira. İkinci tezgâhta <strong>5</strong> şişe makine yağı <strong>400</strong> lira. Şişeler aynı büyüklükte. Hangi tezgâhta bir şişe daha ucuz?", adimlar: [ { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl karşılaştıralım?", kartlar: [ { ad: "Bir şişenin fiyatını bul", aciklama: "Her tezgâh için birim fiyatı hesapla.", geri: "Birim fiyat, farklı miktarları adil biçimde karşılaştırır." }, { ad: "Aynı sayıda şişeye göre bak", aciklama: "Örneğin 15 şişenin fiyatını iki tezgâhta hesapla.", geri: "Bu da işe yarar! Ortak bir miktar bulmak da bir strateji." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Bir şişenin fiyatı her tezgâhta kaç lira?", alanlar: [ { etiket: "Birinci tezgâh, 1 şişe", dogru: 90, birim: "lira" }, { etiket: "İkinci tezgâh, 1 şişe", dogru: 80, birim: "lira" } ], ipucu: "270 ÷ 3 ve 400 ÷ 5 işlemlerini yap." }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Hangi tezgâhtan almalıyız?", secenekler: [ { metin: "İkinci tezgâhtan: bir şişe 80 lira.", dogru: true, geri: "Evet! Toplam fiyatı yüksek görünse de bir şişesi daha ucuz." }, { metin: "Birinci tezgâhtan: toplam fiyatı daha az.", geri: "Toplam fiyat az ama şişe sayısı da az. Bir şişenin fiyatına bak." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Arda “Küçük olanı alalım” demişti. Ona ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "Toplam fiyata değil, bir tanesinin fiyatına bakmalıyız.", geri: "Bilinçli tüketici böyle düşünür!" }, { metin: "İhtiyacımız kadar almak da önemli; birim fiyatı da karşılaştırmalıyız.", geri: "Çok iyi! İsraf etmemek de hesaplı olmanın parçası." } ] } ], tamam: "Makine yağı ikinci tezgâhtan alındı. Birim fiyat, farklı paketleri karşılaştırmanın anahtarıydı.", sonra: "M2_S5a" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Tarife defterindeki tarihleri de düzeltmeliyiz. Kule durunca hangi gün hangi tarifenin geçerli olduğu karıştı.<</konus>> <<set _p to { id: "m2-s5a", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Bahar Tarifesi", metin: "Trenin bahar tarifesi <strong>12 Mart</strong>'ta başladı; yaz tarifesi <strong>28 Nisan</strong>'da başlayacak. Mart ayı 31 gündür. Bahar tarifesi kaç gün sürecek?", adimlar: [ { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Bahar tarifesi yaklaşık ne kadar sürer?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 16 gün", geri: "Sadece 28 − 12 yaptın; ama ay da değişiyor." }, { metin: "Bir buçuk aya yakın, yaklaşık 45 gün", dogru: true, geri: "Güzel tahmin! Martın ortasından nisanın sonuna, bir buçuk ay kadar." }, { metin: "Yaklaşık 100 gün", geri: "100 gün üç aydan fazladır." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Nasıl sayalım?", kartlar: [ { ad: "Parçala", aciklama: "Martın sonuna kadar kalan günleri bul, sonra nisandaki günleri ekle.", geri: "Ayları parça parça saymak hatayı azaltır." }, { ad: "Sayı doğrusu", aciklama: "12 Mart'tan 31 Mart'a, sonra 28 Nisan'a zıpla.", geri: "Sayı doğrusu zıplamaları gösterir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "12 Mart'tan 31 Mart'a", dogru: 19, birim: "gün" }, { etiket: "Toplam süre", dogru: 47, birim: "gün" } ], ipucu: "31 − 12 = 19. Sonra nisandaki 28 günü ekle." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "47 gün, tahmin ettiğimiz bir buçuk aya (yaklaşık 45 gün) çok yakın." } ], tamam: "Tarife takvimi düzeldi: bahar tarifesi 47 gün.", sonra: "M2_S5b" }>> <<problemPaneli _p>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>İstasyonun saati kuleyle birlikte durmuş. Sevim kalkışı ve varışı kendi cep saatine bakıp yazmış. Saatler de takvim gibi parça parça sayılabilir mi?<</konus>> <<set _s to { soru: "Tren sabah <strong>06.45</strong>'te ilk seferine çıktı, akşam <strong>17.20</strong>'de son seferini bitirip depoya girdi. Kaç saat kaç dakika yol aldı?", alanlar: [ { etiket: "Saat", dogru: 10 }, { etiket: "Dakika", dogru: 35 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "06.45'ten 07.00'ye 15 dakika, 07.00'den 17.00'ye 10 saat, 17.00'den 17.20'ye 20 dakika.", tamam: "Doğru! 15 + 20 = 35 dakika ve 10 saat: 10 saat 35 dakika.", sonra: "M2_S5c" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "dusunceli">>Kulenin yedek parçaları büyük şehirdeki fabrikadan yük treniyle gelecek. Yolculuk 100 saat sürecekmiş. Bu kaç gün eder?<</konus>> <<set _s to { soru: "100 saat kaç gün kaç saattir? (1 gün = 24 saat)", alanlar: [ { etiket: "Gün", dogru: 4 }, { etiket: "Saat", dogru: 4 } ], cikti: "MAT.5.1.2", ipucu: "100 ÷ 24 işlemini yap. Bölüm gün, kalan saat olur.", tamam: "Doğru!" + setup.sekil.bolmeSemasi(100, 24, { adlar: true }) + "Bölüm gün, kalan saattir. Kalan 4 saat bir güne yetmediği için saat olarak kalır: 4 gün 4 saat.", sonra: "M2_P4" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "notr">>Şenliğe yedi gün kaldı. Bu yedi gün boyunca tren her gün misafir taşıyacak. Ama kasada yeterince para var mı, bilmiyorum.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Kasa bugün çok doldu, demek ki her gün böyle dolar. Hesaba ne gerek var?<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Bir günün bileti her günü göstermez ki. Yarın daha az yolcu gelebilir. Ama giderimiz her gün aynı; ona güvenebiliriz.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu büyük bir görev. Adım adım gidelim; her adımı panelde tamamlayacağız.<</konus>> <<set _g to [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde ne isteniyor?", secenekler: [ { metin: "Yedi günlük sefer için gereken para ve şenlik günü kasada kalan para", dogru: true }, { metin: "Trenin kaç gün sefer yapacağı", geri: "Gün sayısı zaten verilmiş: 7 gün." }, { metin: "Bir vagonun kaç lira ettiği", geri: "Sorunun son cümlesine bak." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Verilenler", soru: "Hangi bilgiler gerekli?", secenekler: [ { metin: "7 günlük sefer", gerekli: true }, { metin: "36 vagon, vagon başına günde 15 lira bakım", gerekli: true }, { metin: "12 görevli, kişi başına günde 40 lira yemek", gerekli: true }, { metin: "Kasada 26 015 lira", gerekli: true }, { metin: "Bahar tarifesi 12 Mart'ta başladı", gerekli: false } ] }, { tur: "tahmin", ad: "Tahmin", soru: "Yedi günlük gider yaklaşık ne kadar olur?", secenekler: [ { metin: "Yaklaşık 1 000 lira", geri: "Bu bir günlük gidere yakın." }, { metin: "Yaklaşık 7 000 lira", dogru: true, geri: "Güzel: bir gün yaklaşık 1 000 lira tutuyor, yedi gün 7 000 kadar." }, { metin: "Yaklaşık 70 000 lira", geri: "Bu kasadaki paranın neredeyse üç katı!" } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Önce bir günü bul", aciklama: "Bir günlük toplam gideri bul, sonra 7 ile çarp.", geri: "Her gün aynı gider olduğu için bu yol kısa!" }, { ad: "Önce vagonları, sonra görevlileri", aciklama: "Vagonların 7 günlük bakımını ve görevlilerin 7 günlük yemeğini ayrı ayrı bul, sonra topla.", geri: "Adım adım gitmek de doğru sonuca götürür." }, { ad: "Tablo yap", aciklama: "Gün gün gideri tabloya yaz.", geri: "Tablo her günü gösterir; sonra toplarsın." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Hesapla.", alanlar: [ { etiket: "Bir günlük gider", dogru: 1020, birim: "lira" }, { etiket: "7 günlük gider", dogru: 7140, birim: "lira" }, { etiket: "Kasada kalan", dogru: 18875, birim: "lira" } ], ipucu: "Vagonlar: 36 × 15 = 540. Görevliler: 12 × 40 = 480. Bir gün: 540 + 480. Sonra 7 ile çarp ve kasadan çıkar." }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "Kasa yetiyor mu? 7 140 lira, 26 015 liradan az; sefer için para yeter." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Kullandığın strateji başka hangi problemlerde işe yarar?", secenekler: [ { metin: "Her gün aynı gider olan her problemde: önce bir günü bulup gün sayısıyla çarparım.", geri: "Harika bir genelleme! Bunu deftere yazıyorum." }, { metin: "Yalnız tren problemlerinde.", geri: "Bir düşün: okul servisi ya da harçlık problemi de her gün aynı giderle çözülebilir mi?" } ] } ]>> <<set _p to { id: "m2-bg", cikti: "MAT.5.1.2", baslik: "Yedi Günlük Tren Planı", metin: "Şenliğe <strong>7</strong> gün var; tren her gün sefer yapacak. Trende <strong>36</strong> vagon ve <strong>12</strong> görevli var. Bir vagonun günlük bakımı <strong>15</strong> lira, bir görevlinin günlük yemeği <strong>40</strong> lira. Kasada <strong>26 015</strong> lira var. Bahar tarifesi <strong>12 Mart</strong>'ta başlamıştı. Yedi günlük sefer için ne kadar para gerekir ve şenlik günü kasada ne kadar kalır?", adimlar: _g, onerme: { id: "gunluk-carp", metin: "Her gün aynı miktarda harcanıyorsa önce bir günlük gideri bulup gün sayısıyla çarpmak çözümü kısaltır." }, tamam: "Hesap tamam: yedi günlük sefer 7 140 lira tutuyor, şenlik günü kasada 18 875 lira kalıyor.", sonra: "M2_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M2_BG_Usta">><<else>><<goto "M2_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Ben de bir problem yazdım, çöz bakalım: “Kasada 20 000 lira var. Vagonların bakımı yapılacak. Kasada kaç lira kalır?”<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın problemi çözülebilir mi?", secenekler: [ { metin: "Hayır; kaç vagon olduğu, bir vagonun bakımının kaç lira olduğu ve kaç günlük bakım yapılacağı verilmemiş.", dogru: true, geri: "Evet! Eksik veri olan bir problem çözülemez. Şıkır'ın problemini tamamlamak için bu bilgiler gerekir." }, { metin: "Evet; 20 000'den bakım parasını çıkarırız.", geri: "Bakım parası kaç lira? Problem bunu söylüyor mu?" }, { metin: "Evet; cevap 20 000.", geri: "Bakım yapılınca para azalmaz mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.2", sonra: "M2_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M2"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m2")>><<run $envanter.push("harita-s5-m2")>><</if>> <<konus "k5-sevim" "gururlu">>Tarife tamam! Şenlik treni yedi gün boyunca dakikası dakikasına çalışacak. Defterim de pırıl pırıl.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>İstasyon saatinin kapağının arkasında bir şey parlıyor! Bir çark... yanında da siyah beyaz bir tüy.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Tarife Çarkı! Kulenin kayıp çarklarından ikincisi. Şıkır onu buraya saklamış olmalı.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Rakamlarla aranız iyiymiş. Ama öteki çarkları bulmak o kadar kolay değil!<</konus>> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Bu sefer hemen kaçmadı, bizi çatıdan izledi. Galiba merak ediyor.<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-tarife">></div> <h2>Tarife Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Sevim çarkı Rıza Usta'ya götürdü; usta onu mekanizmadaki yuvasına taktı. Kulenin akrebi bir çentik daha ilerledi.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m2-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M2_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Harizmi</h3> <p>Bugün kullandığımız onluk sayı sistemi ve sıfır, 9. yüzyılda yaşamış matematikçi Harizmi'nin kitaplarıyla yaygınlaştı. Sıfır, boş basamağı tutarak 3 000 085 gibi sayıları yazmamızı sağlar. “Algoritma” sözcüğü de Harizmi'nin adından gelir.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evinizdeki bir elektrik ya da su faturasına bak. Üzerindeki en büyük sayıyı bul ve okunuşunu yaz. Markette aynı ürünün iki farklı paketinin birim fiyatını karşılaştır: hangisi daha hesaplı? Bir otobüs ya da tren tarifesi bulursan iki sefer arasında kaç dakika olduğunu da hesapla.</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "mutlu">>Tarife defteri düzeldi! Bilet kasasına geçmeden önce büyük sayılarla biraz daha çalışalım: okuma, yazma, basamak değeri ve bölükler.<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m2-okuma" "M2_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sevim" "mutlu">>Kasa hesabı tuttu! Yük vagonu gelmeden birkaç toplama ve çıkarma problemi daha çözelim: önce anla, tahmin et, çöz, sonra kontrol et. Gereksiz bilgilere dikkat!<</konus>> <<alistirma "s5m2-toplama" "M2_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Çarpma, bölme ve kalan. Her bölmeden sonra sor: kalan ne anlama geliyor?<</konus>> <<alistirma "s5m2-carpma" "M2_S4">>

<<sahne "assets/bg/s5k-istasyon.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Tarife de saatler de düzeldi! Büyük plandan önce birim fiyat, saat farkı, varış saati ve gün sayısı hesaplarını pekiştirelim. Parça parça saymayı unutma!<</konus>> <<alistirma "s5m2-pazar" "M2_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M3"] to $ilerleme["S5-M3"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.hazirlik to 0>> <<konus "pusula" "endiseli">>Kulenin dibindeki topluluk bahçesi bu! Saatin durduğu gece burada bir de fırtına kopmuş.<</konus>> <<konus "k5-kemal" "endiseli">>Hoş geldiniz çocuklar! Ben Kemal, kule bahçesinin bahçıvanıyım. Fırtına çitleri söktü, karoları savurdu. Her sınıfa yeniden bir bahçe kurmamız lazım ama çitim de karom da sınırlı.<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Bahçenin ortasındaki taş ne? Üstünde çizgiler var, ucu da kırılmış.<</konus>> <<konus "k5-kemal" "dusunceli">>O, kulenin güneş saati. Fırtınada gölge oku kırıldı. Onu sonra düşünürüz; önce bahçeler.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Hangi bahçeye ne kadar çit gerektiğini ölçerek bulacağız. Önce ölçmeyle ilgili neler hatırladığımıza bir bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M3_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Kenarları 5 m ve 3 m olan dikdörtgen bir bahçenin etrafını çitle çevireceğiz. Kaç metre çit gerekir?", secenekler: [ { metin: "8 m", geri: "Yalnız iki kenarı topladın. Bahçenin dört kenarı var: 5 + 3 + 5 + 3." }, { metin: "15 m", geri: "Kenarları çarptın. Etrafını çevirmek için kenarların hepsini toplarız." }, { metin: "16 m", dogru: true, geri: "Doğru! 5 + 3 + 5 + 3 = 16 m. Bir şeklin etrafını dolaşan uzunluğa çevre diyoruz." }, { metin: "10 m", geri: "Bir kenar eksik kalmış olabilir mi? Dört kenarı tek tek topla." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3><svg class="ornek-sekil" viewBox="-40 -30 310 170" role="img" aria-label="Kenarları 5 metre ve 3 metre olan dikdörtgen"><rect x="0" y="0" width="200" height="120" fill="#d9c49a" stroke="#8a5a2b" stroke-width="6"/><text x="100" y="-8" text-anchor="middle">5 m</text><text x="212" y="66">3 m</text></svg></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Bahçıvan Kemal'in şeridi 2 metre. Bu kaç santimetre eder?", secenekler: [ { metin: "20 cm", geri: "1 metre 100 santimetredir. 2 metre kaç eder?" }, { metin: "200 cm", dogru: true, geri: "Evet! 1 m = 100 cm, 2 m = 200 cm." }, { metin: "2000 cm", geri: "Biraz fazla oldu. 1 metre 100 santimetredir." }, { metin: "12 cm", geri: "1 metre 100 santimetredir; 2 metre bunun iki katı." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Bahçıvan Kemal fide defterinin kapağını aynı büyüklükteki kibrit kutularıyla boşluk kalmadan kaplıyor. Tam 6 kutu yetiyor. Kapağın alanı için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "6 kibrit kutusu kadardır.", dogru: true, geri: "Evet! Bir yüzeyi eş parçalarla kaplayıp sayarak alanını ölçeriz. Burada ölçü birimimiz kibrit kutusu." }, { metin: "6 metredir.", geri: "Metre bir uzunluk birimi. Burada yüzeyi kaplamaktan söz ediyoruz." }, { metin: "6 santimetredir.", geri: "Santimetre de uzunluk birimi. Yüzeyi neyle kapladık?" }, { metin: "Ölçülemez.", geri: "Ölçülebilir! Yüzeyi eş parçalarla kaplayıp sayarak." } ], sayac: "hazirlik", sonra: "M3_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.hazirlik >= 2>><<goto "M3_Hatirlatma">><<else>><<goto "M3_S1">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Hadi birlikte hatırlayalım. Bir şeklin etrafını dolaşan uzunluğa çevre denir. Dikdörtgende dört kenarın hepsini toplarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir yüzeyi eş parçalarla boşluk kalmadan kaplarsak, kaç parça kullandığımız o yüzeyin alanını söyler.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Bir de şunu unutma: 1 metre 100 santimetredir. Hazırsan bahçelere geçelim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Bahçelere git ▸" "M3_S1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $m3.P1 to setup.moda({ destek: 12, temel: 16, usta: 20 })>> <<konus "k5-kemal" "notr">>İlk bahçe sizin sınıfınıza. Elimde tam $m3.P1 metre çit var. Bahçe dikdörtgen olacak, kenarları da tam metre olsun.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bu çitle kaç farklı bahçe kurabiliriz? Kareli zeminde her karenin kenarı 1 metre. Bir köşeden karşı köşeye sürükleyerek bahçe çiz.<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s1", mod: "cevre", hedef: $m3.P1, cikti: "MAT.5.4.1", canli: $oyuncu.mod === "destek" ? ["kenar", "cevre"] : ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "cevre"], yonerge: "Çevresi " + $m3.P1 + " m olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Çevresi " + $m3.P1 + " m olan bütün dikdörtgen bahçeler tabloda.", sonra: "M3_S1_Onerme" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _n to $sonuc["m3-s1"].length>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Vay! Ben tek bir bahçe çıkar sanmıştım. Aynı çitle tam _n farklı bahçe kurulabiliyormuş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bulduğumuz bahçelerin hepsinin çiti " + $m3.P1 + " m. Buradan ne öğrendik?", secenekler: [ { metin: "Çevresi belli olan yalnız bir dikdörtgen vardır.", geri: "Ama biz tam " + _n + " tane bulduk! Tabloya bir daha bak." }, { metin: "Farklı dikdörtgenlerin çevre uzunlukları aynı olabilir.", dogru: true, geri: "Kesinlikle! Bunu Pusula'nın Defteri'ne yazıyorum." }, { metin: "Uzun kenar büyüdükçe çevre de büyür.", geri: "Tablodaki bahçelere bak: uzun kenar değişti ama çevre hep " + $m3.P1 + " m kaldı." } ], cikti: "MAT.5.4.1", onerme: { id: "ayni-cevre-farkli-dikdortgen", metin: "Kenar uzunlukları farklı olan dikdörtgenlerin çevre uzunlukları aynı olabilir." }, sonra: "M3_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-kemal" "mutlu">>Çitler hazır! Şimdi fırtınanın savurduğu karoları toplayıp bahçelerin zeminini döşeyelim. Her karo 1 metreye 1 metre.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir karo 1 birimkare. Bir yüzeyi kaç birimkareyle kapladığımız, o yüzeyin alanıdır. Hadi karoları yerleştir!<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Tek tek koymak uzun sürer; belki daha hızlı bir yolu vardır. Önce bir satırı dolduralım, sonra bakarız.<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s2", mod: "karo", cikti: "MAT.5.4.2", dikdortgenler: setup.moda({ destek: [[3, 2], [4, 3]], temel: [[4, 3], [5, 3], [6, 4]], usta: [[5, 4], [7, 3], [7, 5]] }), sutunlar: ["uzun", "kisa", "karo"], bitisMesaji: "Bütün bahçeler döşendi. Şimdi tabloya dikkatle bak!", sonra: "M3_S2_Onerme" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _r to $sonuc["m3-s2"][0]>> <<set _u to Math.max(_r[0], _r[1])>> <<set _k to Math.min(_r[0], _r[1])>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Büyüteçle tabloya baktım... Karo sayıları kenarlarla bağlantılı gibi.<</konus>> <<set _s to { soru: "Tabloya bak. Karo sayısı ile kenar uzunlukları arasında nasıl bir ilişki var?", secenekler: [ { metin: "Karo sayısı, iki kenarın toplamıdır.", geri: _u + " + " + _k + " = " + (_u + _k) + " eder ama o bahçeye " + (_u * _k) + " karo döşedik." }, { metin: "Karo sayısı, iki kenarın çarpımıdır.", dogru: true, geri: "Evet! Her satırda uzun kenar kadar karo var, kısa kenar kadar da satır var. Dikdörtgenin alanı, iki ardışık kenarının uzunlukları çarpımıdır." }, { metin: "Karo sayısı, iki kenarın farkıdır.", geri: _u + " − " + _k + " = " + (_u - _k) + " eder ama o bahçeye " + (_u * _k) + " karo döşedik." } ], cikti: "MAT.5.4.2", onerme: { id: "alan-carpim", metin: "Dikdörtgenin alanı, iki ardışık kenarının uzunlukları çarpımıdır." }, sonra: "M3_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Boşuna uğraşıyorsunuz. Çit aynıysa bahçe de aynı büyüklüktedir. Bunu bütün kuşlar bilir!<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Şıkır yine güneş saatinin üstüne konmuş! Gagasında da bir kâğıt var.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Önce sen karar ver, $oyuncu.ad: Şıkır haklı mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın iddiası: “Çevresi aynı olan dikdörtgenlerin alanları da aynıdır.” Sen ne düşünüyorsun?", varsayim: "kuzgun-cevre", secenekler: [ { metin: "Şıkır haklı.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Şıkır haksız.", geri: "Bir varsayımda bulundun. Şimdi onu sınayalım!" }, { metin: "Emin değilim, denemeliyiz.", geri: "Çok iyi bir tutum! Hadi deneyelim." } ], sonra: "M3_S3_Sina" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $m3.P2 to setup.moda({ destek: 10, temel: 20, usta: 24 })>> <<konus "pusula" "notr">>Çevresi $m3.P2 m olan bütün bahçeleri bul. Bu kez tabloda alanlarını da göreceğiz.<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s3", mod: "cevre", hedef: $m3.P2, cikti: "MAT.5.4.3", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "cevre", "alan"], yonerge: "Çevresi " + $m3.P2 + " m olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Şimdi Alan sütununa bak.", sonra: "M3_S3_Sonuc" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Çevresi " + $m3.P2 + " m olan bahçelerin alanları için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Hepsinin alanı aynıdır.", geri: "Alan sütununa bak: sayılar birbirinden farklı." }, { metin: "Aynı çevreye sahip dikdörtgenlerin alanları farklı olabilir.", dogru: true, geri: "Evet! Şıkır'ın iddiasını bir örnekle çürüttük. Bunu da deftere yazıyorum." }, { metin: "Kenarı en uzun olan bahçenin alanı en büyüktür.", geri: "En uzun kenarlı bahçe en ince olandı. Tabloda alanına bak!" } ], cikti: "MAT.5.4.3", onerme: { id: "ayni-cevre-farkli-alan", metin: "Aynı çevre uzunluğuna sahip dikdörtgenlerin alanları farklı olabilir." }, sonra: "M3_S3_Kuzgun" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<if $varsayim["kuzgun-cevre"] === 0>> <<konus "pusula" "gururlu">>Başta sen de Şıkır'a katılmıştın. Sonra denedin, sınadın ve fikrini değiştirdin. Matematikçiler de tam böyle çalışır!<</konus>> <<elseif $varsayim["kuzgun-cevre"] === 1>> <<konus "pusula" "mutlu">>Varsayımın doğru çıktı. Üstelik artık elinde bir kanıt da var: tablodaki bahçeler!<</konus>> <<else>> <<konus "pusula" "mutlu">>Emin olmadığında denemek en iyisi. Gördüğün gibi işe yaradı!<</konus>> <</if>> <<konus "k5-sikir" "saskin">>Şık... Ben yalnız bir bahçeye bakmıştım. Peki ya karolar? Karo sayısı aynıysa çit de aynı olur, bundan eminim!<</konus>> <div class="devam"><<button "Deneyelim ▸" "M3_S3b">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $m3.A to setup.moda({ destek: 8, temel: 12, usta: 12 })>> <<konus "k5-kemal" "notr">>Fırtınadan sağlam kalan tam $m3.A karom var. Bu karoların hepsini kullanarak hangi dikdörtgen bahçeleri döşeyebiliriz?<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-s3b", mod: "alan", hedef: $m3.A, cikti: "MAT.5.4.3", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "alan", "cevre"], yonerge: "Alanı " + $m3.A + " birimkare olan dikdörtgen bahçeler çiz.", bitisMesaji: "Hepsini buldun! Şimdi Çevre sütununa bak.", sonra: "M3_S3b_Sonuc" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Alanı " + $m3.A + " birimkare olan bahçelerin çevreleri için ne söyleyebiliriz?", secenekler: [ { metin: "Hepsinin çevresi aynıdır.", geri: "Çevre sütununa bak: sayılar birbirinden farklı." }, { metin: "Aynı alana sahip dikdörtgenlerin çevre uzunlukları farklı olabilir.", dogru: true, geri: "Evet! Şıkır'ın ikinci iddiası da çürüdü. Bunu da deftere yazıyorum." } ], cikti: "MAT.5.4.3", onerme: { id: "ayni-alan-farkli-cevre", metin: "Aynı alana sahip dikdörtgenlerin çevre uzunlukları farklı olabilir." }, sonra: "M3_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık! Peki peki, bu sefer siz kazandınız. Ama kasabanın başka köşelerinde yine görüşeceğiz!<</konus>> <<konus "k5-kemal" "notr">>Son bir iş kaldı: topluluk parkı. Ortadaki güneş saatinin yanına herkesin oturabileceği bir köşe yapacağız. Bütçemiz belli: elimde tam 12 karo ve 14 metre çit var. Köşe dikdörtgen olacak, zemini 12 karonun hepsiyle kaplanacak, etrafı da çitle çevrilecek.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Bu büyük bir görev. Adım adım gidelim. Önce problemi anlayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu problemde ne arıyoruz?", secenekler: [ { metin: "Alanı 12 birimkare olan ve çevresi en fazla 14 m olan bir dikdörtgen", dogru: true, geri: "Evet! İki koşulumuz var: 12 karonun hepsi kullanılacak ve çit yetecek." }, { metin: "Çevresi 12 m olan bir dikdörtgen", geri: "12, karo sayısıydı. Karolar zemini, yani alanı kaplar." }, { metin: "14 karoyla döşenen bir bahçe", geri: "14, çitin uzunluğuydu: 14 metre. Karomuz 12 tane." } ], cikti: "MAT.5.4.4", sonra: "M3_BG_Tahmin" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Çözmeden önce bir tahmin yapalım. Tahmin, sonucumuzu kontrol etmemize yardım eder.<</konus>> <<set _t to { id: "bg-uzun", soru: "Sence güneş saati köşesinin uzun kenarı kaç metre olur?", min: 1, max: 12, birim: "m", sonra: "M3_BG_Strateji" }>> <<tahmin _t>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { id: "bg", soru: "Bu problemi hangi yolla çözmek istersin?", kartlar: [ { ad: "Tablo yap", aciklama: "Alanı 12 olan dikdörtgenleri sırayla dene, tabloya yaz.", geri: "Sırayla denemek hiçbir seçeneği atlamamanı sağlar." }, { ad: "Dene ve gör", aciklama: "Aklına gelen dikdörtgeni çiz, sonucuna bak.", geri: "Denemek de bir strateji! Tablo, denediklerini hatırlamana yardım edecek." }, { ad: "Önce çite bak", aciklama: "Çevresi en fazla 14 m olanları düşün, sonra karolarına bak.", geri: "Farklı bir bakış! İki koşulu da kontrol etmeyi unutma." } ], sonra: "M3_BG_Coz" }>> <<strateji _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Dikdörtgenleri çiz; her denemeyi tabloya yazacağım. İki sütuna dikkat et: “Karolar tam mı?” ve “Çit yeter mi?”<</konus>> <<set _ayar to { id: "m3-bg", mod: "serbest", kosul: { alan: 12, cevreMax: 14 }, cikti: "MAT.5.4.4", canli: ["kenar"], sutunlar: ["kisa", "uzun", "alan", "cevre", "alanTamam", "citYeter"], yonerge: "12 karonun hepsiyle döşenen ve 14 m çitle çevrilebilen köşeyi bul.", ipucu: "Önce alanı 12 birimkare olan dikdörtgenleri düşün: 1 × 12, 2 × 6, 3 × 4. Sonra her birinin çevresini hesapla.", bitisMesaji: "İşte bu! 3 m × 4 m'lik köşe 12 karonun hepsini kullanıyor ve 14 m çit tam yetiyor.", sonra: "M3_BG_Kontrol" }>> <<kareliZemin _ayar>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-park.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $beceri.kontrol += 1>> <<konus "pusula" "notr">><<= setup.tahminKarsilastir("bg-uzun", 4, 0)>><</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Şimdi çözümü kontrol edelim: 3 × 4 = 12 karo ✓ ve 3 + 4 + 3 + 4 = 14 m çit ✓. İki koşul da sağlanıyor.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Ben hemen 1 × 12 diyecektim! Karolar tam ama çiti 26 metre tutardı. İyi ki kontrol ettik.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Peki aynı 14 metre çitle daha çok karo alan bir köşe olabilir miydi?<</konus>> <<konus "pusula" "gururlu">>Güzel soru! Çevresi 14 m olan dikdörtgenler 1 × 6, 2 × 5 ve 3 × 4. Alanları 6, 10 ve 12 birimkare. En büyüğü bizimki!<</konus>> <<set _s to { soru: "Bu problemi çözerken en çok ne işine yaradı?", varsayim: "bg-yansitma", secenekler: [ { metin: "Tabloya bakmak", geri: "Tablo, denemelerini düzenli tutmanı sağladı." }, { metin: "Önce tahmin etmek", geri: "Tahmin, sonucun mantıklı olup olmadığını anlamana yardım etti." }, { metin: "Adım adım gitmek", geri: "Büyük bir problemi küçük adımlara bölmek çok işe yarar." }, { metin: "Çizerek denemek", geri: "Çizmek, problemi gözünün önüne getirdi." } ], sonra: "M3_P4" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-park.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M3"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m3")>><<run $envanter.push("harita-s5-m3")>><</if>> <<konus "k5-kemal" "gururlu">>Bakın şu bahçelere! Her sınıfın bahçesi kuruldu, park da hazır. Kule bahçesi yeniden yeşerdi. Teşekkürler çocuklar!<</konus>> <<konus "k5-defne" "gururlu">>Ölçtük, denedik, tabloya yazdık. Kuralları da kendimiz bulduk!<</konus>> <<konus "k5-kemal" "dusunceli">>Şimdi şu kırık güneş saatini kaldırıp yerine sağlam oturtalım. Bir, iki, üç...<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Taşın altında bir şey parlıyor! Yanında da siyah beyaz bir tüy var.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Gölge Çarkı! Kulenin kayıp çarklarından biri. Şıkır onu güneş saatinin altına saklamış.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Hep parlak bir şeyin yanına bırakıyor. Çarkları alıp neden saklıyor acaba?<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-golge">></div> <h2>Gölge Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Bahçıvan Kemal güneş saatinin kırık okunu onardı; gölge yeniden saati gösteriyor. Çark da kuledeki yuvasına takıldı ve kulenin akrebi bir çentik daha ilerledi.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m3-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M3_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-park.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <div class="panel"> <h2><<esya "olcu-ipi" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evde bir masanın ya da odanın kısa ve uzun kenarını adımlarınla ya da karışınla ölç. Çevresini bul. Sonra düşün: Aynı çevreyle başka hangi dikdörtgenler olurdu?</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-kemal" "mutlu">>Aynı çitle ne çok bahçe kurulabiliyormuş! Karolara geçmeden önce çit hesaplarında biraz daha ustalaşalım mı?<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m3-cevre" "M3_S2">>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Karo sayısı iki kenarın çarpımıymış! Alan, zemini boşluksuz kaplayan birim karelerin sayısıdır. Bir sırada kaç karo var, kaç sıra var: önce onu düşün.<</konus>> <<alistirma "s5m3-alan" "M3_S3">>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-firtina.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Çevre çitle, alan karoyla ölçülür. Her soruda kendine sor: burada kenarları mı topluyorum, çarpıyor muyum?<</konus>> <<alistirma "s5m3-cevre-alan" "M3_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-bahce-park.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Güneş saati köşesi hazır! Kasabanın öbür bahçeleri için de çit, karo ve fide hesabı yapalım. Önce sorunun çit mi (çevre), karo mu (alan) istediğine karar ver; sonra hesapla ve kontrol et.<</konus>> <<alistirma "s5m3-problem" "M3_Kapanis">>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M4"] to $ilerleme["S5-M4"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.m4hazirlik to 0>> <<set $m4 to $m4 || {}>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Annemle pazara gittik. Etiketlerde “0,5 kg peynir”, “%25 indirim”, “1½ kg elma” yazıyordu. Bunlar sayı mı, kesir mi?<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Bence hepsi kesir, sadece farklı yazılmış.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Sıradaki çarkın izi Zehra Teyze'nin fırınına çıkıyor! Gitmeden önce kesirleri hatırlayalım: aynı miktar, farklı sayıda parçayla gösterilebilir. Modelde dene!<</konus>> <<set _a to { id: "m4-kopru", cikti: "MAT.5.1.3", model: "alan", gorevler: [ { soru: "Defne pidenin <<kesir 2 4>>'ünü yedi. Aynı miktarı 8 eş parçaya bölünmüş pidede göster.", hedef: "2/4", payda: 8, tamam: "Doğru! <<kesir 2 4>> = <<kesir 4 8>>. Pay ile paydayı 2 ile çarptık; buna <strong>genişletme</strong> denir." }, { soru: "Arda da pidenin <<kesir 6 8>>'ini yedi. Aynı miktarı 4 eş parçaya bölünmüş pidede göster.", hedef: "6/8", payda: 4, tamam: "Doğru! <<kesir 6 8>> = <<kesir 3 4>>. Pay ile paydayı 2'ye böldük; buna <strong>sadeleştirme</strong> denir." } ], sonra: "M4_Kopru_Soru" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-pazar.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Etiketteki “0,5 kg peynir” ne kadar peynir demek?", secenekler: [ { metin: "Yarım kilogram", dogru: true, geri: "Evet! 0,5 = <<kesir 5 10>> = <<kesir 1 2>>. Yani yarım kilogram. Fırında bu yazılışların hepsiyle karşılaşacağız." }, { metin: "5 kilogram", geri: "0,5 kilogram, 1 kilogramdan az. 5 kilogram çok fazla!" }, { metin: "5 gram", geri: "0,5 kilogram, 1 kilogramın yarısı kadar; 5 gram çok az." } ], sonra: "M4_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "endiseli">>Hoş geldiniz çocuklar! Ben Zehra, kasabanın fırıncısıyım. Terazimi her sabah kulenin saatine göre ayarlardım. Kule durunca terazi de şaşırdı; etiketleri karmakarışık basıyor.<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Vitrine bakın: “0,5 kg un”, “1½ kg şeker”, “%25 indirim”... Hepsi başka türlü yazılmış!<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Yazılışları farklı, demek ki hepsi farklı miktar!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Yazılışları farklı ama miktarları aynı olabilir mi? Araştıralım! Önce elimizin kesirlere ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M4_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Hangisi <strong>bileşik kesirdir</strong>?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 3 5>>", geri: "Payı paydasından küçük: bu basit kesir." }, { metin: "<<kesir 7 4>>", dogru: true, geri: "Doğru! Payı paydasından büyük; 1 bütünden fazla." }, { metin: "<<kesir 1 2 1>>", geri: "Bu tam sayılı kesir: bir tam ve yarım." }, { metin: "<<kesir 1 8>>", geri: "Bu bir birim kesir: payı 1." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "<<kesir 2 3>> = <<kesir \"?\" 6>>. Soru işaretinin yerine ne gelmeli?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.alan(2, 3) + setup.sekil.alan(4, 6) + '</div>', secenekler: [ { metin: "3", geri: "Payda 3'ten 6'ya çıktı; kaç katına çıktı? Pay da o kadar artmalı." }, { metin: "4", dogru: true, geri: "Evet! Pay ve payda 2 ile çarpıldı: <<kesir 2 3>> = <<kesir 4 6>>." }, { metin: "5", geri: "Payda 2 ile çarpıldı. Payı da 2 ile çarp." }, { metin: "6", geri: "O zaman bütünün tamamı boyanmış olurdu." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Aynı büyüklükteki iki pidenin birinden <<kesir 1 3>>, ötekinden <<kesir 1 5>> alındı. Hangi parça daha büyük?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.daire(1, 3) + setup.sekil.daire(1, 5) + '</div>', secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 3>>", dogru: true, geri: "Evet! Bütün daha az parçaya bölününce her parça daha büyük olur." }, { metin: "<<kesir 1 5>>", geri: "5 parçaya bölünen pidenin dilimleri daha mı büyük, daha mı küçük?" }, { metin: "İkisi eşit", geri: "İkisinin payı 1 ama bütün farklı sayıda parçaya bölünmüş." } ], sayac: "m4hazirlik", sonra: "M4_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m4hazirlik >= 2>><<goto "M4_Hatirlatma">><<else>><<goto "M4_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Bir bütünü eş parçalara böleriz; payda kaç parçaya böldüğümüzü, pay kaç parça aldığımızı söyler.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Payı paydasından küçükse basit kesir, büyükse bileşik kesir. Bileşik kesri bir tam ve bir kesirle de yazabiliriz: tam sayılı kesir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Pay ile paydayı aynı sayıyla çarparsak ya da bölersek miktar değişmez: denk kesirler. Birim kesirlerde de paydası küçük olan daha büyüktür.<</konus>> <div class="devam"><<button "Fırına girelim ▸" "M4_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "notr">>Tereyağı çeyrek kiloluk paketlerde satılıyor. Teraziye 7 paket koyduk. Etikete ne yazmalıyız?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her şerit 1 kilogramlık bir bütün. Paketleri şeritlerde boya; kaç tane birim kesir yan yana geldiğine bak.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1a", cikti: "MAT.5.1.3", model: "serit", gorevler: setup.moda({ destek: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tereyağı paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg. Şeritlere bak: 1 tam bütün ve <<kesir 3 4>> daha, yani <<kesir 3 4 1>> kg!" } ], temel: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tereyağı paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg. Şeritlere bak: 1 tam bütün ve <<kesir 3 4>> daha, yani <<kesir 3 4 1>> kg!" }, { soru: "Ceviz içi <<kesir 1 8>> kiloluk keselerde. Etikette <<kesir 3 8 1>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "1 3/8", payda: 8, butun: 2, tamam: "<<kesir 3 8 1>> kg = 11 tane <<kesir 1 8>> = <<kesir 11 8>> kg. Yani 11 kese!" } ], usta: [ { soru: "Çeyrek kiloluk 7 tereyağı paketini şeritlerde göster.", hedef: "7/4", payda: 4, butun: 2, tamam: "7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 7 4>> kg = <<kesir 3 4 1>> kg." }, { soru: "Ceviz içi <<kesir 1 8>> kiloluk keselerde. Etikette <<kesir 3 8 1>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "1 3/8", payda: 8, butun: 2, tamam: "<<kesir 3 8 1>> kg = <<kesir 11 8>> kg. Yani 11 kese!" }, { soru: "Toz şeker yarım kiloluk torbalarda. Etikette <<kesir 5 2>> kg yazıyor. Şeritlerde göster.", hedef: "5/2", payda: 2, butun: 3, tamam: "<<kesir 5 2>> kg = <<kesir 1 2 2>> kg: 5 torba." } ] }), sonra: "M4_S1b" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Aynı şeyi sayı doğrusunda da yapabilir miyiz? Birim kesir kadar sıçraya sıçraya ilerleriz.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1b", cikti: "MAT.5.1.3", model: "dogru", gorevler: [ { soru: "Sayı doğrusunda <<kesir 1 3>>'lük sıçramalarla <<kesir 5 3>>'e git. Noktayı sürükle.", hedef: "5/3", payda: 3, butun: 2, etiket: "kesir", tamam: "5 sıçrama: <<kesir 5 3>>. Nokta 1 ile 2 arasında: <<kesir 2 3 1>>." }, { soru: "Şimdi <<kesir 1 4 2>>'ü göster. Her sıçrama <<kesir 1 4>>.", hedef: "2 1/4", payda: 4, butun: 3, tamam: "9 sıçrama: <<kesir 9 4>> = <<kesir 1 4 2>>." } ], sonra: "M4_S1b_Onerme" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Şeritlerde ve sayı doğrusunda ne fark ettin?", secenekler: [ { metin: "Bileşik kesir, birim kesirlerin yinelenmesiyle oluşur. Pay paydadan büyükse miktar 1 bütünden fazladır ve tam sayılı kesir olarak da yazılabilir.", dogru: true, geri: "Evet! <<kesir 7 4>> = 7 tane <<kesir 1 4>> = <<kesir 3 4 1>>. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bileşik kesirler her zaman 1'den küçüktür.", geri: "<<kesir 7 4>> sayı doğrusunda 1'in solunda mı, sağında mı kaldı?" }, { metin: "Tam sayılı kesir ile bileşik kesir farklı miktarları gösterir.", geri: "<<kesir 7 4>> ile <<kesir 3 4 1>> şeritte aynı yeri kapladı mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "birim-yineleme", metin: "Kesirler birim kesirlerin yinelenmesiyle oluşur. Payı paydasından büyük olan bileşik kesir 1 bütünden fazladır ve tam sayılı kesir olarak da yazılabilir: 7/4 = 1 3/4." }, sonra: "M4_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "dusunceli">>Çikolata etiketinde “%35” yazıyor, un çuvalında “0,6”. Bunlar da kesir mi?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Yüzlük kart 100 eş kareye bölünmüş bir bütün. Her sütun 10 kare, yani bütünün onda biri. Kareleri tek tek ya da sürükleyerek boya.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1c", cikti: "MAT.5.1.3", model: "yuzluk", gorevler: setup.moda({ destek: [ { soru: "Çikolatanın %35'i kakao. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35, 100 karenin 35'i demek: <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Un çuvalının 0,6'sı kullanıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = <<kesir 60 100>> = %60. Altı sütun, yani altı tane onda bir!" } ], temel: [ { soru: "Çikolatanın %35'i kakao. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35, 100 karenin 35'i demek: <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Un çuvalının 0,6'sı kullanıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = <<kesir 60 100>> = %60. Altı sütun, yani altı tane onda bir!" }, { soru: "Çörekotu kesesinin <<kesir 3 4>>'ü dolu. Yüzlük kartta göster.", hedef: "3/4", tamam: "<<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>> = 0,75 = %75." } ], usta: [ { soru: "Çikolatanın %35'i kakao. Yüzlük kartta %35'i göster.", hedef: "%35", tamam: "%35 = <<kesir 35 100>> = 0,35." }, { soru: "Un çuvalının 0,6'sı kullanıldı. 0,6'yı göster.", hedef: "0,6", tamam: "0,6 = <<kesir 6 10>> = %60." }, { soru: "Çörekotu kesesinin <<kesir 3 4>>'ü dolu. Yüzlük kartta göster.", hedef: "3/4", tamam: "<<kesir 3 4>> = <<kesir 75 100>> = %75." }, { soru: "Kurabiye rafında <<kesir 2 5>> indirim var. Yüzlük kartta göster.", hedef: "2/5", tamam: "<<kesir 2 5>> = <<kesir 40 100>> = 0,4 = %40." } ] }), sonra: "M4_S1d" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "notr">>Etiketleri aynı miktarı gösteren kutulara ayıralım. Böylece hangi rafta ne kadar mal olduğu anlaşılır.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s1d", cikti: "MAT.5.1.3", gosterim: true, yonerge: "Her etiketi, gösterdiği miktarın kutusuna koy: etiketi kutuya sürükle ya da etikete, sonra kutuya dokun.", gruplar: [ { ad: "yarim", baslik: setup.sekil.yuzluk(50, 90) }, { ad: "ceyrek", baslik: setup.sekil.yuzluk(25, 90) }, { ad: "ucceyrek", baslik: setup.sekil.yuzluk(75, 90) }, { ad: "birbucuk", baslik: setup.sekil.alan(3, 2, { genislik: 70, yukseklik: 44 }) } ], kartlar: setup.moda({ destek: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" } ], temel: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "50/100", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "0,25", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "%75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "1,5", grup: "birbucuk" } ], usta: [ { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "5/10", grup: "yarim" }, { metin: "1/4", grup: "ceyrek" }, { metin: "0,25", grup: "ceyrek" }, { metin: "%25", grup: "ceyrek" }, { metin: "2/8", grup: "ceyrek" }, { metin: "3/4", grup: "ucceyrek" }, { metin: "0,75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "%75", grup: "ucceyrek" }, { metin: "6/8", grup: "ucceyrek" }, { metin: "1 1/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "3/2", grup: "birbucuk" }, { metin: "1,5", grup: "birbucuk" }, { metin: "6/4", grup: "birbucuk" } ] }), ipucu: "Her gösterimi yüzlük karttaki kare sayısına çevir: %25 = 25 kare, 0,5 = 50 kare.", tamam: "Hepsi yerinde! Yazılışları farklı ama her kutudaki etiketler aynı miktarı gösteriyor.", onerme: { id: "gosterim-ayni", metin: "Aynı miktar farklı gösterimlerle yazılabilir: 1/2 = 50/100 = 0,5 = %50. Kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri birim kesirlerden türetilir." }, sonra: "M4_S2a" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "notr">>Şeker çuvalının <<kesir 65 100>>'ü kullanıldı. Bunu yüzlük kartta gösterir misin?<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s2a", cikti: "MAT.5.1.3", model: "yuzluk", gorevler: [ { soru: "Şeker çuvalının <<kesir 65 100>>'ünü göster.", hedef: "65/100", tamam: "Tamam! Şimdi boyadığın karelere yakından bakalım." } ], sonra: "M4_S2b" }>> <<kesirModeli _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>65 kareyi tek tek saymak çok uzun sürdü, ben sabırsızım! Sütunları saysak?<</konus>> <<set _s to { soru: "Yüzlük karttaki <<kesir 65 100>>'ü tam sütunlara ve tek karelere ayır." + setup.sekil.yuzluk(65, 160), alanlar: [ { etiket: "Dolu sütun (onda bir)", dogru: 6 }, { etiket: "Tek kare (yüzde bir)", dogru: 5 }, { etiket: "Hepsi yüzde kaç? %", dogru: 65 } ], cikti: "MAT.5.1.3", ipucu: "Her sütunda 10 kare var. 65 karede kaç tam sütun olur, kaç kare artar?", tamam: "<<kesir 65 100>> = <<kesir 6 10>> + <<kesir 5 100>> = %60 + %5 = 0,65. Bu bir toplama işlemi değil; aynı miktarın onda birlik ve yüzde birlik parçalara ayrılmış hâli.", sonra: "M4_S2c" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Yüzlük kartta bir sütun kaç kare, bütünün kaçta kaçı?", secenekler: [ { metin: "Bir sütun 10 karedir: <<kesir 1 10>> = <<kesir 10 100>> = 0,1 = %10.", dogru: true, geri: "Evet! Bir onda bir, on tane yüzde bire eşittir. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Bir sütun 1 karedir: <<kesir 1 100>>.", geri: "Sütunu say: kaç kareden oluşuyor?" }, { metin: "Bir sütun 100 karedir: bütünün tamamı.", geri: "Bütün 100 kare; sütun bunun bir parçası." } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "onda-yuzde", metin: "Bir onda bir, on tane yüzde bire eşittir: 1/10 = 10/100 = 0,1 = %10. Bu yüzden 65/100 = 6/10 + 5/100 = %60 + %5 = 0,65 diye de düşünülebilir." }, sonra: "M4_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "dusunceli">>Bu un torbası 2,5 kilogram. Aynı miktarı iki farklı modelle gösterdik.<</konus>> <<set _s to { soru: "Sence hangi model 2,5 kg'ı daha iyi anlatıyor?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.alan(5, 2, { genislik: 90, yukseklik: 60 }) + '</div>' + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0, max: 3, adim: "1/2", etiket: "kesir", noktalar: [ { deger: "2,5", etiket: "2,5" } ], genislik: 520, yukseklik: 100, y: 50 }), varsayim: "m4-model", secenekler: [ { metin: "Alan modeli: iki tam bütün ve yarım bütün hemen görünüyor.", geri: "Güzel gerekçe! Alan modeli parça-bütün ilişkisini çok iyi gösterir." }, { metin: "Sayı doğrusu: 2 ile 3'ün tam ortasında olduğu görünüyor.", geri: "Güzel gerekçe! Sayı doğrusu, bir ölçünün başka sayılara göre yerini gösterir." }, { metin: "İkisi de işe yarar; neyi anlatmak istediğime bağlı.", geri: "Çok iyi bir gözlem. Şimdi farklı durumlar için karar verelim." } ], sonra: "M4_S3b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _a to { id: "m4-s3b", cikti: "MAT.5.1.3", yonerge: "Her durum için en kullanışlı modeli seç: durumu modelin kutusuna sürükle ya da durumu seçip modele dokun.", gruplar: [ { ad: "yuzluk", baslik: "Yüzlük kart" + setup.sekil.yuzluk(40, 70) }, { ad: "dogru", baslik: "Sayı doğrusu" + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0, max: 2, adim: "1/2", genislik: 200, yukseklik: 60, y: 30 }) }, { ad: "alan", baslik: "Alan modeli" + setup.sekil.daire(3, 8, 32) } ], kartlar: [ { metin: "Çikolatanın %35'i kakao", grup: "yuzluk", geri: "Yüzde, 100 eş parçanın kaç tanesi olduğunu söyler; yüzlük kart tam da 100 parça." }, { metin: "Simitte %20 indirim", grup: "yuzluk", geri: "Yüzdeli durumlar için 100 kareli kart çok kullanışlı." }, { metin: "Hangi hamur daha ağır: <<kesir 1 4 2>> kg mı, 2,3 kg mı?", grup: "dogru", geri: "1'den büyük miktarları karşılaştırırken ikisini aynı doğru üzerinde görmek işe yarar." }, { metin: "Arda bisikletle <<kesir 3 4 1>> km ekmek dağıttı", grup: "dogru", geri: "Yol bir uzunluk; uzunluklar sayı doğrusunda iyi görünür." }, { metin: "Pidenin <<kesir 3 8>>'i yendi", grup: ["alan", "yuzluk"], geri: "Bir bütünün parçası: alan modeli bunu en iyi gösterir." }, { metin: "Tepsinin <<kesir 2 5>>'ine poğaça dizildi", grup: ["alan", "yuzluk"], geri: "Tepsi bir bütün; poğaça dizilen yer onun bir parçası." } ], tamam: "Güzel kararlar! Yüzde için yüzlük kart, karşılaştırma ve uzunluk için sayı doğrusu, bir bütünün parçası için alan modeli daha kullanışlı.", sonra: "M4_S3c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "notr">>Şimdi torbaları hafiften ağıra sıralamamız gerek. Bozuk terazi her torbanın etiketini başka türlü yazmış.<</konus>> <<set _s to { soru: "Farklı gösterimlerle yazılmış altı miktarı sıralamak için hangi model daha kullanışlı?", secenekler: [ { metin: "Sayı doğrusu: hepsini aynı doğru üzerinde yan yana görebiliriz.", dogru: true, geri: "Evet! Sayı doğrusunda soldaki küçük, sağdaki büyüktür. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Alan modeli: her miktar için ayrı bir şekil çizeriz.", geri: "Çizebiliriz ama altı ayrı şekli karşılaştırmak zor olur." }, { metin: "Yüzlük kart: her miktarı ayrı kartta boyarız.", geri: "1'den büyük miktarlar için birkaç kart gerekir; sıralamak zorlaşır." } ], cikti: "MAT.5.1.3", onerme: { id: "model-secimi", metin: "Model seçimi duruma bağlıdır: yüzdeler için yüzlük kart, bir bütünün parçaları için alan modeli, karşılaştırma ve sıralama için sayı doğrusu daha kullanışlıdır." }, sonra: "M4_S4a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Vitrindeki parlak akide şekerleri benim! Ben <<kesir 1 8>> kg isterim, sen <<kesir 1 3>> kg al. 8, 3'ten büyük; benimki daha çok! Payda büyükse kesir de büyüktür!<</konus>> <<set _s to { soru: "Varsayımını yap: Şıkır haklı mı?", varsayim: "m4-kuzgun", secenekler: [ { metin: "Evet, paydası büyük olan kesir daha büyüktür.", geri: "Bir varsayım yaptın. Şimdi kesir duvarında sınayalım." }, { metin: "Hayır, bütün daha çok parçaya bölününce parçalar küçülür.", geri: "Bir varsayım yaptın. Şimdi kesir duvarında sınayalım." }, { metin: "Emin değilim; denemem gerek.", geri: "Çok doğru bir tutum! Hemen deneyelim." } ], sonra: "M4_S4b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Kesir duvarında her satır aynı bütün. <<kesir 1 3>> ile <<kesir 1 8>>'i karşılaştır." + setup.sekil.kesirDuvari([2, 3, 4, 5, 6, 8], ["1/3", "1/8"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 3>> daha büyük; Şıkır yanıldı.", dogru: true, geri: "Evet! Payları eşit kesirlerde paydası küçük olan daha büyüktür. Şıkır çok az akide şekeri alacak! Deftere yazıyorum." }, { metin: "<<kesir 1 8>> daha büyük; Şıkır haklı.", geri: "Duvarda boyalı iki parçaya bak: hangisi daha uzun?" }, { metin: "İkisi eşit.", geri: "Boyalı parçaların uzunlukları aynı mı?" } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "pay-esit", metin: "Payları eşit iki kesirden paydası küçük olan daha büyüktür: 1/3 > 1/8, 3/5 > 3/7." }, sonra: "M4_S4c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Peki, o zaman <<kesir 3 8>> kg alırım. <<kesir 5 8>> alan kim?<</konus>> <<set _s to { soru: "<<kesir 3 8>> kg mı daha çok, <<kesir 5 8>> kg mı?" + setup.sekil.kesirDuvari([8, 8], ["3/8"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 5 8>>: paydalar eşitse payı büyük olan daha büyüktür.", dogru: true, geri: "Evet! İkisi de sekizde bir; 5 parça 3 parçadan fazla. Deftere yazıyorum." }, { metin: "<<kesir 3 8>>: pay küçükse kesir büyüktür.", geri: "Aynı büyüklükte 3 parça mı çok, 5 parça mı?" }, { metin: "İkisi eşit; paydaları aynı.", geri: "Parçalar aynı büyüklükte ama sayıları farklı." } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "payda-esit", metin: "Paydaları eşit iki kesirden payı büyük olan daha büyüktür: 5/8 > 3/8." }, sonra: "M4_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "notr">>Şimdi altı torbayı sıralayalım. Hepsini sayı doğrusuna yerleştir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>İpucu: önce her miktar 0'a mı, <<kesir 1 2>>'ye mi, 1'e mi yakın, ona karar ver. Kesikli çizgiler <<kesir 1 2>> ve <<kesir 3 2 1>>'yi gösteriyor.<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s4d", cikti: "MAT.5.1.4", min: 0, max: 2, adim: "1/4", ince: "1/40", tolerans: 0.07, kiyas: ["1/2", "3/2"], kartlar: setup.moda({ destek: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4"], temel: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4", "1 3/4", "0,1"], usta: ["3/8", "0,9", "%45", "5/4", "1 3/4", "0,1", "%60", "11/10"] }), yonerge: "Torba etiketlerini sayı doğrusunda yerine sürükle ya da bir etiket seçip yerine dokun.", tamam: "Torbalar sıralandı! Soldan sağa doğru hafiften ağıra dizildiler.", sonra: "M4_S4e" }>> <<sayiDogrusu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "dusunceli">>İki kese fındık kaldı: biri <<kesir 3 7>> kg, öteki <<kesir 5 8>> kg. Paydaları da payları da farklı!<</konus>> <<set _s to { soru: "Denk kesir bulmadan hangisinin daha ağır olduğunu nasıl anlarız?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 3 7>>, yarımdan az (yarım olması için 3,5 parça gerekirdi); <<kesir 5 8>> yarımdan fazla (<<kesir 4 8>> yarım). Demek ki <<kesir 5 8>> daha ağır.", dogru: true, geri: "Harika! <<kesir 1 2>> ile karşılaştırmak işi çok kolaylaştırdı. Deftere yazıyorum." }, { metin: "5, 3'ten büyük olduğu için <<kesir 5 8>> daha ağır.", geri: "Sonuç doğru ama gerekçe değil: <<kesir 5 20>> ile <<kesir 3 4>>'ü düşün. Kesirlerin <<kesir 1 2>>'ye yakınlığına bak." }, { metin: "8, 7'den büyük olduğu için <<kesir 5 8>> daha ağır.", geri: "Paydası büyük olan parça daha küçüktü, hatırladın mı? Kesirlerin <<kesir 1 2>>'ye yakınlığına bak." } ], cikti: "MAT.5.1.4", onerme: { id: "yarim-kiyas", metin: "Kesirleri karşılaştırırken 0'a, 1/2'ye ya da 1'e yakınlıklarına bakmak, denk kesir bulmadan karar vermeyi sağlar: 3/7 < 1/2 < 5/8." }, sonra: "M4_S4f" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "saskin">>Bozuk terazinin ibresi 2,3 ile 2,4 arasında titriyor. Arada başka sayı olabilir mi? Defne, büyüteç sende; sayı doğrusunu yakınlaştıralım!<</konus>> <<set _a to { id: "m4-s4f", cikti: "MAT.5.1.4", min: 2.3, max: 2.4, adim: "0,01", etiket: "ondalik", kartlar: ["2,3", "2,32", "2,36", "2,30", "2,4"], yonerge: "Terazinin beş tartısını büyütülmüş sayı doğrusuna yerleştir.", tamam: "2,3 ile 2,30 aynı noktada! 2,3 ile 2,4 arasında 2,32 ve 2,36 gibi başka sayılar da var.", sonra: "M4_S4g" }>> <<sayiDogrusu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Vanilyayı tartan minik terazi 0,19 gram gösteriyor. 0,2 mi 0,21 mi 0,19'a daha yakın?" + setup.sekil.sayiDogrusu({ min: 0.1, max: 0.3, adim: "0,01", etiket: "yok", noktalar: [ { deger: "0,19", etiket: "0,19" }, { deger: "0,2", etiket: "0,2" }, { deger: "0,21", etiket: "0,21" } ], genislik: 560, yukseklik: 90, y: 55 }), secenekler: [ { metin: "0,2", dogru: true, geri: "Evet! 0,2 = 0,20; 0,19 ile arasında yalnız bir yüzde bir var. 0,21 ise iki yüzde bir uzakta." }, { metin: "0,21", geri: "Sayı doğrusunda 0,19'dan 0,21'e kaç çentik, 0,2'ye kaç çentik var?" }, { metin: "İkisi eşit uzaklıkta", geri: "Çentikleri say: 0,19'dan 0,2'ye ve 0,21'e." } ], cikti: "MAT.5.1.4", sonra: "M4_S4h" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "dusunceli">>Bu iki keseyi tek kâğıt torbaya koyacağım: biri <<kesir 5 8>> kg, öteki <<kesir 4 7>> kg. Torba en fazla 1 kg taşıyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Hesap yapmadan tahmin et: iki kese torbaya sığar mı?", secenekler: [ { metin: "Sığmaz: iki kese de yarım kilodan fazla; birlikte 1 kg'ı geçer.", dogru: true, geri: "Harika tahmin! <<kesir 1 2>> ile karşılaştırma önermesi, işlem yapmadan karar vermemizi sağladı." }, { metin: "Sığar: iki kesenin de payı paydasından küçük.", geri: "İkisi de 1'den küçük, doğru. Peki ikisi de <<kesir 1 2>>'den büyük mü?" }, { metin: "Hesaplamadan bilemeyiz.", geri: "Önermelerimiz yardım eder: <<kesir 5 8>> ve <<kesir 4 7>>, <<kesir 1 2>>'den büyük mü küçük mü?" } ], cikti: "MAT.5.1.4", sonra: "M4_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "endiseli">>Şenlik için dev bir pasta pişiriyorum; 5-A ile 5-C paylaşacak. Ama üç sınıfın sipariş fişinde üç ayrı kesim önerisi var, her biri başka türlü yazılmış. Hangisi adil, bana yardım eder misiniz?<</konus>> <<set _p to { id: "m4-bg", cikti: "MAT.5.1.4", baslik: "Adil Paylaşım", metin: "<div class=\"teklifler\"><div class=\"teklif\"><strong>5-A'nın fişi</strong><br>5-A'ya pastanın <<kesir 3 5>>'i, 5-C'ye %40'ı.</div><div class=\"teklif\"><strong>5-B'nin fişi</strong><br>5-A'ya pastanın 0,5'i, 5-C'ye <<kesir 2 4>>'ü.</div><div class=\"teklif\"><strong>5-C'nin fişi</strong><br>5-A'ya pastanın %45'i, 5-C'ye 0,55'i.</div></div>İki sınıf da 24 kişi ve pastanın eşit paylaşılmasını istiyor. Hangi fiş adil?", adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu problemde “adil paylaşım” ne demek?", secenekler: [ { metin: "İki sınıfın pastadan eşit pay alması", dogru: true, geri: "Evet! Her sınıf pastanın yarısını almalı." }, { metin: "5-A'nın daha çok alması", geri: "İki sınıf eşit paylaşmak istiyor." }, { metin: "Önerisi en kısa olan fişin seçilmesi", geri: "Önerinin yazılışı değil, gösterdiği miktar önemli." } ] }, { tur: "strateji", ad: "Strateji", soru: "Fişleri nasıl karşılaştıralım?", kartlar: [ { ad: "Hepsini yüzdeye çevir", aciklama: "Her payı yüzlük kartta düşün ve yüzde olarak yaz.", geri: "Aynı gösterime çevirmek karşılaştırmayı kolaylaştırır." }, { ad: "Yarımla karşılaştır", aciklama: "Adil pay yarım: her payın yarımdan büyük mü küçük mü olduğuna bak.", geri: "Kısa yol! Adil pay tam olarak yarım." }, { ad: "Sayı doğrusuna yerleştir", aciklama: "Bütün payları 0 ile 1 arasında bir doğruda göster.", geri: "Sayı doğrusu sıralamayı gösterir." } ] }, { tur: "sayi", ad: "Çöz", soru: "Her fişte <strong>5-A'nın</strong> payı yüzde kaç?", alanlar: [ { etiket: "5-A'nın fişi", onek: "%", dogru: 60 }, { etiket: "5-B'nin fişi", onek: "%", dogru: 50 }, { etiket: "5-C'nin fişi", onek: "%", dogru: 45 } ], ipucu: "<<kesir 3 5>> = <<kesir 60 100>>, 0,5 = <<kesir 50 100>>." }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Hangi fiş adil?", secenekler: [ { metin: "5-B'nin fişi: 0,5 = <<kesir 2 4>> = %50.", dogru: true, geri: "Evet! İki pay farklı yazılmış ama ikisi de yarım." }, { metin: "5-A'nın fişi", geri: "%60 ile %40 eşit mi?" }, { metin: "5-C'nin fişi", geri: "%45 ile 0,55 = %55 eşit mi?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Kontrol", soru: "5-C'nin fişinde hangi sınıf daha çok alıyor?", secenekler: [ { metin: "5-C: 0,55 = %55, %45'ten büyük.", dogru: true, geri: "Doğru! 5-C'nin fişi kendi sınıfından yana." }, { metin: "5-A: 45, 0,55'ten büyük.", geri: "0,55'i yüzdeye çevir: %55. Şimdi karşılaştır." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Sınıflara ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "“Yazılışlar farklı olsa da 5-B'nin fişinde ikiniz de pastanın yarısını alıyorsunuz.”", geri: "Adil ve açık bir açıklama!" }, { metin: "“Bir fişi kabul etmeden önce payları aynı gösterime çevirin.”", geri: "Çok akıllıca bir öğüt!" } ] } ], tamam: "İki sınıf 5-B'nin fişini kabul etti ve el sıkıştı. Adil paylaşım herkesi mutlu etti!", sonra: "M4_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M4_BG_Usta">><<else>><<goto "M4_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Zehra Teyze kare kurabiye hamurunu tangram parçaları gibi kesmiş. Yedi parça kareyi tam dolduruyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Boyalı küçük üçgen, bütün karenin kaçta kaçı?" + setup.sekil.tangram(["kucuk1"]), secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 7>>", geri: "Yedi parça var ama parçalar eş değil." }, { metin: "<<kesir 1 8>>", geri: "Büyük üçgen karenin <<kesir 1 4>>'ü. Küçük üçgen büyük üçgenin kaçta kaçı?" }, { metin: "<<kesir 1 16>>", dogru: true, geri: "Harika! Büyük üçgen <<kesir 1 4>>, orta üçgen <<kesir 1 8>>, küçük üçgen <<kesir 1 16>>. Her biri bir öncekinin yarısı!" }, { metin: "<<kesir 1 4>>", geri: "Bu büyük üçgenlerden birinin payı. Küçük üçgen çok daha küçük." } ], cikti: "MAT.5.1.3", sonra: "M4_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M4"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m4")>><<run $envanter.push("harita-s5-m4")>><</if>> <<konus "k5-zehra" "gururlu">>Etiketler düzeldi, pasta da adil paylaşıldı. Kasabanın en iyi hesapçıları sizsiniz!<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Kesir, ondalık, yüzde... Hepsi aynı miktarmış. Payda büyüyünce parça da küçülüyormuş. Peki peki, bunu kabul ediyorum.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Terazinin kefesinin altında bir şey parlıyor! Bir çark... yanında yine siyah beyaz bir tüy.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Terazi Çarkı! Kulenin kayıp çarklarından biri daha.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Durun, bir şey fark ettim. Rıza Usta'nın planında boş yuvaları işaretlemiştim. Bakın: kaybolan çarkların hepsi kulenin çan katına yakın yuvalardan alınmış!<</konus>> <<konus "pusula" "saskin">>Dinleyin! Fırının duvar saati öğleyi çalıyor: dan, dan, dan...<</konus>> <<konus "k5-sikir" "endiseli">>Şık! Şık şık! Ben... benim gitmem lazım!<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Gördün mü? Saat çalınca tüyleri kabardı, hemen uçup gitti. Çan katı, çan sesi... Bunda bir iş var. Not ediyorum.<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-terazi">></div> <h2>Terazi Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Çarkı kuleye götürdün; Rıza Usta onu mekanizmadaki yuvasına taktı. Kulenin akrebi bir çentik daha ilerledi.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m4-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M4_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Gıyaseddin Cemşid el-Kâşî</h3> <p>15. yüzyılda Semerkant'ta yaşayan matematikçi el-Kâşî, 1427'de yazdığı <em>Hesabın Anahtarı</em> kitabında ondalık kesirleri düzenli biçimde kullandı ve öğretti. Tüccarlar, mimarlar ve gökbilimciler onun yöntemleriyle hesaplarını kolaylaştırdı. Bugün Zehra Teyze'nin etiketlerinde gördüğün 0,5 gibi yazılışlar bu uzun yolculuğun sonucu.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evdeki alışveriş fişlerine, market ve fırın etiketlerine bak. Kesir, ondalık ve yüzde gösterimlerini bul (ağırlıklar, indirimler, KDV oranı gibi). Her birini yüzlük kartta ya da sayı doğrusunda nasıl gösterirdin?</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-zehra" "mutlu">>Etiketler artık korkutmuyor! Raftaki öteki kavanozların miktarlarını da okuyalım mı?<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m4-kesir" "M4_S1c">>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Kesir, ondalık, yüzde: aynı miktarın üç ayrı adı varmış! Fırının öbür etiketlerini de çevirelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Yüzlük kartı aklında tut: bir sütun <<kesir 1 10>> = 0,1 = %10, bir kare <<kesir 1 100>> = 0,01 = %1.<</konus>> <<alistirma "s5m4-gosterim" "M4_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin-vitrin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Dikkat: uzun yazılan sayı her zaman büyük değildir! Paydalar eşitse paylara, paylar eşitse paydalara bak. Ondalık sayıları basamak basamak karşılaştır. Emin olamazsan <<kesir 1 2>> ve 1 ile kıyasla.<</konus>> <<alistirma "s5m4-karsilastir" "M4_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-firin.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Fırına gelen siparişler kimi kesirle, kimi ondalıkla, kimi yüzdeyle yazılmış. Karşılaştırmadan önce hepsini aynı biçime çevir: örneğin hepsini yüzde ya da paydası 100 olan kesir olarak yaz.<</konus>> <<alistirma "s5m4-farkli" "M4_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/s5k-meydan-afis.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M5"] to $ilerleme["S5-M5"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.m5hazirlik to 0>> <<set $m5 to $m5 || {}>> <<konus "k5-defne" "endiseli">>Meydandaki panoya bakın! “Kasabada kimse kuleyi istemiyor!” Ama saat durunca herkes çok üzülmüştü...<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Yanında bir de grafik var. Grafik varsa doğrudur, değil mi?<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Hmm... Afişin köşesinde siyah beyaz bir tüy görüyorum. Şıkır'ın tüyü!<</konus>> <div class="gazete"> <div class="gazete-ust"><span>Meydan Panosu</span><span>Duyuru</span></div> <div class="manset">KASABADA KİMSE KULEYİ İSTEMİYOR!</div> <<print setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Kule saatinin çalmasını isteyenler", kategoriler: ["Hiç istemiyor", "Bazen istiyor"], degerler: [6, 4], yMin: 3, yMax: 7, eksen: "Kişi sayısı", genislik: 420, yukseklik: 250 })>> </div> <<set _s to { soru: "Bu iddianın doğru olup olmadığını nasıl anlarız?", secenekler: [ { metin: "Kasabalılardan veri toplayıp araştırırız.", dogru: true, geri: "Evet! Bir iddiayı sınamak için veri toplar, düzenler, görselleştirir ve yorumlarız. Buna istatistiksel araştırma denir." }, { metin: "Panoya asıldıysa doğrudur; araştırmaya gerek yok.", geri: "Panodaki afişler de yanılabilir. Grafiği kimin, nasıl hazırladığını bilmiyoruz." }, { metin: "Şıkır'a sorarız.", geri: "Grafiği hazırlayan Şıkır olabilir. Kendi verimizi toplamak daha güvenilir." } ], sonra: "M5_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kasaba radyosuna gidelim! Bir haberi herkese duyurmanın en iyi yolu orası. Tutunun!<</konus>> <<konus "k5-lale" "endiseli">>Hoş geldiniz! Ben Lale, kasaba radyosunun spikeriyim. Sabahtan beri dinleyiciler arıyor; herkes o afişi konuşuyor. Afişi kimin astığını kimse görmemiş.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Grafik yalan söylemez. Sütunlara bakın: istemeyenler açık ara önde!<</konus>> <<konus "k5-lale" "notr">>Gerçeği bulmak için kendi araştırmamızı yapalım. Akşam yayınına kadar veri dedektifi olmaya hazır mısınız?<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M5_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Bir istatistiksel araştırmada ilk adım hangisidir?", secenekler: [ { metin: "Bir araştırma sorusu oluşturmak", dogru: true, geri: "Evet! Soru belli olunca kime, neyi soracağımızı planlarız." }, { metin: "Grafik çizmek", geri: "Grafik çizmek için önce veri gerekir; veri toplamak için de bir soru." }, { metin: "Sonuç yazmak", geri: "Sonuç en sona kalır; önce neyi merak ettiğimizi belirlemeliyiz." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Defne'nin sınıfındaki öğrencilere en sevdikleri meyve sorulmuş. En çok hangi meyve sevilmiş?" + setup.sekil.noktaGrafigi({ kategoriler: ["Elma", "Muz", "Çilek", "Kiraz"], degerler: [4, 3, 6, 2], yMax: 7, eksen: "Öğrenci sayısı" }), secenekler: [ { metin: "Elma", geri: "Elmanın üstünde 4 nokta var. Daha çok noktası olan var mı?" }, { metin: "Çilek", dogru: true, geri: "Doğru! Çileğin üstünde 6 nokta var; her nokta bir öğrenci." }, { metin: "Kiraz", geri: "Kirazın üstünde yalnız 2 nokta var: en az sevilen o." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Aynı ankete kaç öğrenci katılmış?" + setup.sekil.siklikTablosu({ kategoriler: ["Elma", "Muz", "Çilek", "Kiraz"], degerler: [4, 3, 6, 2], kategoriAdi: "Meyve", sutunAdi: "Öğrenci sayısı" }), secenekler: [ { metin: "4", geri: "4, meyve çeşidi sayısı. Kaç öğrenci cevap vermiş?" }, { metin: "6", geri: "6, en çok sevilen meyvenin sıklığı. Hepsini topla." }, { metin: "15", dogru: true, geri: "Evet! 4 + 3 + 6 + 2 = 15. Sıklıkların toplamı, katılan kişi sayısını verir." } ], sayac: "m5hazirlik", sonra: "M5_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m5hazirlik >= 2>><<goto "M5_Hatirlatma">><<else>><<goto "M5_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Araştırma bir soruyla başlar; sonra plan yapar, veri toplar, veriyi tablo ve grafikle düzenler, en sonunda yorumlarız.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Nokta grafiğinde her nokta bir kişidir. Sıklık tablosunda bir cevabın kaç kez verildiğini yazarız; sıklıkların toplamı, kaç kişiye sorduğumuzu gösterir.<</konus>> <div class="devam"><<button "Araştırmaya başlayalım ▸" "M5_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-lale" "notr">>Radyoya dinleyicilerden bir sürü soru gelmiş. Hangileri veri toplayarak cevaplanabilir?<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s1a", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Soruları iki kutuya ayır: her soruyu kutusuna sürükle ya da soruyu seçip kutusuna dokun.", gruplar: [ { ad: "evet", baslik: "📊 Araştırma sorusu<br><small>Veri toplayarak cevaplanır, cevaplar kişiden kişiye değişir</small>" }, { ad: "hayir", baslik: "❔ Araştırma sorusu değil<br><small>Tek bir cevabı var ya da veri gerekmez</small>" } ], kartlar: [ { metin: "Sınıfımızdaki öğrenciler en çok hangi radyo programını dinliyor?", grup: "evet" }, { metin: "Okulumuzdaki öğrenciler okula nasıl geliyor?", grup: "evet" }, { metin: "Mahallemizdeki aileler sabah kaçta uyanıyor?", grup: "evet" }, { metin: "Saat kulesi hangi yıl yapıldı?", grup: "hayir", geri: "“Saat kulesi hangi yıl yapıldı?” sorusunun tek bir cevabı var; kasabanın tarih kitabından öğrenebiliriz." }, { metin: "Defne'nin en sevdiği renk ne?", grup: "hayir", geri: "Defne'nin en sevdiği renk tek bir kişinin cevabı; veri toplamaya gerek yok." }, { metin: "Bugün hava güneşli mi?", grup: "hayir", geri: "Havaya bakmak yeter; cevap kişiden kişiye değişmez." } ], tamam: "Harika! Araştırma sorularının cevabı kişiden kişiye değişiyor ve veri toplayarak bulunuyor.", onerme: { id: "arastirma-sorusu", metin: "Araştırma sorusu; amacı açık olan, veri toplanarak cevaplanabilen ve cevapları kişiden kişiye değişebilen bir sorudur." }, sonra: "M5_S1b" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-lale" "dusunceli">>Araştırma soruları da iki türlü olabilir: bir grubu anlatan sorular ve iki grubu karşılaştıran sorular.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s1b", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Her araştırma sorusunu türüne göre ayır.", gruplar: [ { ad: "betim", baslik: "🔎 Betimleme<br><small>Bir grubu anlatır</small>" }, { ad: "karsi", baslik: "⚖️ Karşılaştırma<br><small>İki grubu karşılaştırır</small>" } ], kartlar: [ { metin: "5. sınıflar en çok hangi radyo programını dinliyor?", grup: "betim" }, { metin: "Kasabada radyo en çok hangi saatte dinleniyor?", grup: "betim" }, { metin: "5. sınıflar ile 8. sınıfların dinlediği radyo programları farklı mı?", grup: "karsi" }, { metin: "Hafta içi ve hafta sonu radyo dinlenen saatler farklı mı?", grup: "karsi" } ], ipucu: "Soruda iki grup var mı? “ile”, “ve”, “farklı mı” gibi sözcüklere dikkat et.", tamam: "Doğru! Karşılaştırma soruları iki grubu yan yana koyar.", sonra: "M5_S1c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın iddiasını sınamak için hangi araştırma sorusu en uygun?", secenekler: [ { metin: "Tıktakova'daki insanlar kule saatinin çalmasını istiyor mu? (Her zaman / Bazen / Hiç)", dogru: true, geri: "Evet! Amacı açık, cevapları kategorilere ayrılıyor ve kasabalılara sorarak cevaplanabilir." }, { metin: "Kasabalılar kuleyi neden istemiyor?", geri: "Bu soru, kasabalıların kuleyi istemediğini baştan kabul ediyor. Önce bunun doğru olup olmadığını araştırmalıyız." }, { metin: "Saat kulesi nedir?", geri: "Bu bir bilgi sorusu; veri toplamadan cevaplanabilir." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S2a" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Ben de anket soruları yazdım. “Kocaman, gürültücü kuleyi isteyen tuhaflardan mısın?” Parlak bir soru, değil mi?<</konus>> <<konus "k5-lale" "endiseli">>Bu soru cevabı yönlendiriyor. Anket sorularını birlikte ayıklayalım.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s2a", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Anket sorularını üç kutuya ayır.", gruplar: [ { ad: "uygun", baslik: "✅ Uygun soru" }, { ad: "yonlendirici", baslik: "↪️ Yönlendirici soru" }, { ad: "kisisel", baslik: "🔒 Kişisel bilgi istiyor" } ], kartlar: [ { metin: "Kule saatinin çalmasını istiyor musun? (Her zaman / Bazen / Hiç)", grup: "uygun" }, { metin: "Kulenin çanını hangi saatlerde duyuyorsun? (Sabah / Öğle / Gece / Hiç duymuyorum)", grup: "uygun" }, { metin: "Kocaman, gürültücü kuleyi isteyen tuhaflardan mısın?", grup: "yonlendirici", geri: "“Tuhaf” sözcüğü cevaplayanı utandırır ve cevabı etkiler." }, { metin: "Saat kulesi gereksiz bir yapı, değil mi?", grup: "yonlendirici", geri: "“…değil mi?” diye biten sorular belli bir cevabı ister." }, { metin: "Adın, soyadın ve ev adresin ne?", grup: "kisisel", geri: "Araştırma için ada ve adrese gerek yok; kişisel bilgiler korunmalı." }, { metin: "Telefon numaran kaç?", grup: "kisisel", geri: "Telefon numarası kişisel bilgidir; ankette sorulmaz." } ], tamam: "Anketimiz hazır: açık, anlaşılır ve kimseyi yönlendirmeyen sorular.", onerme: { id: "anket-sorusu", metin: "İyi bir anket sorusu açık ve anlaşılırdır; cevabı yönlendirmez ve ad, adres, telefon gibi kişisel bilgileri istemez." }, sonra: "M5_S2b" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Anketi kimlere yapalım?", secenekler: [ { metin: "Kasabanın farklı mahallelerinden, farklı yaşlardaki kasabalılara", dogru: true, geri: "Evet! Farklı gruplardan insanlara sorarsak sonuç kasabayı daha iyi yansıtır." }, { metin: "Yalnız Rıza Usta'nın saatçi dükkânına gelen müşterilere", geri: "Saatçiye gelenler saatleri zaten sever. Bu, sonucu bir yöne çeker; buna yanlılık denir." }, { metin: "Yalnız Şıkır'ın kuş komşularına", geri: "Tek bir gruba sormak yanlı sonuç verir. Şıkır'ın grafiği de böyle hazırlanmış olabilir mi?" } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Topladığımız cevapları nasıl kaydedelim?", secenekler: [ { metin: "İsim yazmadan, yalnız cevapları kaydederiz; kâğıtları da güvenli bir yerde saklarız.", dogru: true, geri: "Evet! Katılanların gizliliğini korumak araştırmacının sorumluluğudur." }, { metin: "Herkesin adını ve cevabını radyoda okuruz.", geri: "Böylece herkesin cevabı bütün kasabaca bilinir. Bu, mahremiyete aykırı." }, { metin: "Cevapları hatırlarız; yazmaya gerek yok.", geri: "24 cevabı akılda tutmak zor. Kayıt tutmalıyız, ama isimsiz." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-meydan.webp" "assets/bg/s5k-radyo.webp">> <<konus "k5-lale" "mutlu">>Meydandayız! Kasabalılara tek tek soruyoruz: “Kule saatinin çalmasını istiyor musun?” İsim yazmıyoruz, yalnız cevabı.<</konus>> <<konus "k5-zehra" "mutlu">>Her zaman, kızım! Ekmeklerimi çanın sesiyle fırından çıkarırım. Saat durdu, az kalsın simitler yanıyordu.<</konus>> <<konus "k5-sevim" "notr">>Benim cevabım da her zaman. Trenim çana göre kalkar.<</konus>> <<konus "k5-kemal" "dusunceli">>Bazen... Gündüz çanı severim. Ama gece öyle yüksek çalıyor ki bahçedeki kuşlar bile irkiliyor.<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>“Bazen” diyenlerin çoğu aynı şeyi söylüyor: gece çanın sesi çok yüksek!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her cevap geldiğinde çetele tablosunda doğru satıra bir çentik at. Beşinci çentik, dördünün üstünden çapraz geçer.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s3a", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "cetele", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], tamam: "Veri toplandı ve sıklık tablosu hazır: 24 kişiye sorduk.", sonra: "M5_P2" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-lale" "notr">>Radyodayız. Akşam yayınında sonucu anlatacağım, meydandaki panoya da doğru grafiği asacağız. Önce nokta grafiği!<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4a", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "nokta", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Kişi sayısı", baslik: "Kule saati çalsın mı?", tamam: "Nokta grafiği tamam: her nokta bir kişi.", sonra: "M5_S4b" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Noktaları üst üste koymak yerine bir sütun çizsek? Panoda uzaktan daha kolay okunur.<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4b", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "sutun", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Kişi sayısı", baslik: "Kule saati çalsın mı?", tamam: "Sütun grafiği hazır! Her sütunun yüksekliği, o cevabın sıklığını gösteriyor.", sonra: "M5_S4c" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Ben şunu merak ediyorum: kasabalıların ne kadarı “Hiç” dedi, bütünün küçük bir parçası mı?<</konus>> <<konus "k5-lale" "notr">>Parça-bütün ilişkisi için boncuk kolyesi yapalım. 24 kişi, 24 boncuk!<</konus>> <<set _a to { id: "m5-s4c", cikti: "MAT.5.5.1", mod: "daire", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], sikliklar: [11, 9, 4], tamam: "Kolye tamam! Boncukların içindeki dilimler bir daire grafiği oluşturdu. “Hiç” diyenler bütünün küçük bir dilimi.", sonra: "M5_S4d" }>> <<veriGrafik _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _a to { id: "m5-s4d", cikti: "MAT.5.5.1", yonerge: "Her soru için hangi grafik daha kullanışlı? Soruyu grafiğin kutusuna sürükle ya da soruyu seçip grafiğe dokun.", gruplar: [ { ad: "nokta", baslik: "Nokta grafiği" + setup.sekil.noktaGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], yMax: 3, genislik: 200, yukseklik: 120 }) }, { ad: "sutun", baslik: "Sütun grafiği" + setup.sekil.sutunGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], yMax: 3, genislik: 200, yukseklik: 120 }) }, { ad: "daire", baslik: "Daire grafiği" + setup.sekil.daireGrafigi({ kategoriler: ["A", "B", "C"], degerler: [3, 2, 1], sayilar: false }) } ], kartlar: [ { metin: "“Hiç” diyenler bütünün yarısından az mı?", grup: "daire", geri: "Bütünün yarısı, dörtte biri gibi parça-bütün soruları için daire grafiği kullanışlıdır." }, { metin: "Kasabalıların ne kadarı “Her zaman” diyor, bütünün ne kadarı?", grup: "daire", geri: "Bütüne göre pay soruluyor: daire grafiği." }, { metin: "Hangi cevap en çok verilmiş, kaç kişi vermiş?", grup: ["sutun", "nokta"], geri: "Sıklıkları karşılaştırmak için sütunlar kullanışlıdır." }, { metin: "Her bir kişinin cevabını tek tek görmek istiyorum.", grup: "nokta", geri: "Nokta grafiğinde her nokta bir kişidir." } ], tamam: "Doğru seçimler! Parça-bütün için daire, sıklıkları karşılaştırmak için sütun, her kişiyi görmek için nokta grafiği.", onerme: { id: "grafik-secimi", metin: "Grafik seçimi soruya bağlıdır: sıklıkları karşılaştırmak için sütun grafiği, her kişiyi görmek için nokta grafiği, parça-bütün ilişkisi için daire grafiği kullanışlıdır." }, sonra: "M5_S5a" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-lale" "notr">>Şimdi sonucu yazma zamanı. Hangi cümle verimize dayanıyor?<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi sonuç, topladığımız veriyle desteklenir?" + setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Kule saati çalsın mı?", kategoriler: ["Her zaman", "Bazen", "Hiç"], degerler: [11, 9, 4], yMax: 12, eksen: "Kişi sayısı", genislik: 420, yukseklik: 250 }), secenekler: [ { metin: "Sorduğumuz 24 kişinin 20'si kule saatinin her zaman ya da bazen çalmasını istiyor. Bu veri, “kimse kuleyi istemiyor” iddiasını desteklemiyor.", dogru: true, geri: "Evet! Sonucumuz sayılarla gerekçelendirildi ve yalnız sorduğumuz kişiler hakkında konuşuyor." }, { metin: "Türkiye'deki bütün kasabalar saat kulesi istiyor.", geri: "Biz yalnız kendi kasabamızdaki 24 kişiye sorduk. Bütün Türkiye için karar veremeyiz." }, { metin: "Kasabadaki herkes kule saatinin her zaman çalmasını istiyor.", geri: "4 kişi “Hiç”, 9 kişi “Bazen” dedi. “Herkes her zaman” demek veriye uymuyor." } ], cikti: "MAT.5.5.1", sonra: "M5_S5b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Cevaplar kişiden kişiye değişti: kimi her zaman, kimi bazen, kimi hiç dedi. Sıklıklar bu dağılımı gösteriyor.<</konus>> <<set _s to { soru: "Araştırmamız sorumuza ne kadar cevap verdi? Bir dahaki sefere neyi değiştirelim?", secenekler: [ { metin: "Yalnız meydandaki 24 kişiye sorduk. Öteki mahallelerden de kişi ekleyip araştırmayı yeniden planlamalıyız.", dogru: true, geri: "Çok iyi bir değerlendirme! Daha fazla ve farklı gruplardan veri, sonucumuzu güçlendirir." }, { metin: "Hiçbir şeyi değiştirmeye gerek yok; araştırma kusursuz.", geri: "Her araştırma geliştirilebilir. Kimlere sorduğumuzu düşün." }, { metin: "“Hiç” diyenlerin cevaplarını silip grafiği güzelleştirmeliyiz.", geri: "Bu dürüst olmaz! Veriyi değiştirmek, Şıkır'ın afişi gibi yanıltmak olur." } ], cikti: "MAT.5.5.1", onerme: { id: "siklik-dagilim", metin: "Kategorik veride cevaplar kişiden kişiye değişir; sıklık değerleri bu dağılımı özetler. Sonuç yalnız veri toplanan grup için söylenir." }, sonra: "M5_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan-afis.webp">> <<konus "k5-lale" "notr">>Akşam yayınında bir düzeltme metni okuyacağım. Ama önce İddia Masası'nı kuralım: afişin bir kopyasını panodan getirdim, Şıkır'ın grafiğini inceleyelim.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Grafiğimde hiçbir hata yok!<</konus>> <<set _p to { id: "m5-bg", cikti: "MAT.5.5.2", baslik: "İddia Masası", metin: "Şıkır'ın meydandaki panoya astığı grafik:", sekil: setup.sekil.sutunGrafigi({ baslik: "Kasabada kimse kuleyi istemiyor!", kategoriler: ["Hiç istemiyor", "Bazen istiyor"], degerler: [6, 4], yMin: 3, yMax: 7, eksen: "Kişi sayısı", kaynak: "Veri: Şıkır'ın 10 kuş komşusu", genislik: 440, yukseklik: 270 }), adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Grafik hangi iddiayı destekliyormuş gibi görünüyor?", secenekler: [ { metin: "Kasabalıların çoğu kuleyi istemiyor.", dogru: true, geri: "Evet. Şimdi bu iddianın dayandığı grafiği dikkatle inceleyelim." }, { metin: "Kasabalıların hepsi kuleyi istiyor.", geri: "Grafiğin başlığını ve sütunlarını bir daha oku." } ] }, { tur: "coklu", ad: "Hataları bul", soru: "Grafikteki hata ve yanlılıkları işaretle.", secenekler: [ { metin: "“Her zaman istiyor” seçeneği grafikte yok (eksik kategori).", gerekli: true }, { metin: "Dikey eksen 0'dan değil 3'ten başlıyor; bu yüzden sütunlar arasındaki fark büyük görünüyor.", gerekli: true }, { metin: "Veri yalnız Şıkır'ın 10 kuş komşusundan toplanmış; bütün kasaba için genelleme yapılamaz.", gerekli: true }, { metin: "Sütunlar farklı renklerle boyanmış.", gerekli: false }, { metin: "Grafik, sütun grafiği olarak çizilmiş.", gerekli: false } ], ipucu: "Kırmızılara bak. Eksenin nereden başladığına, hangi cevapların gösterildiğine ve verinin kimden toplandığına dikkat et. Renk ve grafik türü tek başına hata değildir.", geri: "Üç hatayı da buldun: eksik kategori, yanıltıcı ölçek ve tek bir gruba dayanan genelleme." }, { tur: "sayi", ad: "Ölçek", soru: "Şıkır'ın grafiğinde “Hiç” sütunu “Bazen” sütunundan kaç kat uzun görünüyor? Gerçekte kaç kişi fark var?", alanlar: [ { etiket: "Görünüşte kaç kat", dogru: 3 }, { etiket: "Gerçek fark", dogru: 2, birim: "kişi" } ], ipucu: "Eksen 3'ten başlıyor: “Hiç” sütunu 3'ten 6'ya (3 birim), “Bazen” sütunu 3'ten 4'e (1 birim) uzanıyor. Gerçekte 6 − 4 = ?" }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Şıkır'ın iddiasını kabul mü ediyoruz, çürütüyor muyuz?", secenekler: [ { metin: "Çürütüyoruz: grafik yanıltıcı ve bizim 24 kişiden topladığımız veride 20 kişi kule saatinin her zaman ya da bazen çalmasını istiyor.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir karar! Kanıtımız hem hataları hem de kendi verimiz." }, { metin: "Kabul ediyoruz: meydandaki panoya asılmış.", geri: "Panoya asılmış olması doğru olduğunu göstermez. Bulduğun hatalara bak." }, { metin: "Karar veremeyiz; grafik hiç işe yaramaz.", geri: "Kendi topladığımız veri var. Onunla karar verebiliriz." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Düzeltme", soru: "Lale'nin radyoda okuyacağı düzeltme metnine hangi cümleyi koyalım?", secenekler: [ { metin: "“Sevgili dinleyiciler, meydanda sorduğumuz 24 kişinin 11'i kule saatinin her zaman, 9'u bazen çalmasını istiyor. Panodaki grafik yanıltıcıydı.”", geri: "Açık, sayılarla desteklenen ve dürüst bir düzeltme!" }, { metin: "“Sevgili dinleyiciler, panodaki grafikte eksik kategori ve 3'ten başlayan eksen vardı. Doğru grafiği panoya astık.”", geri: "Hataları açıkça söylemek, dinleyicilerin gelecekte grafikleri daha dikkatli okumasına yardım eder." } ] } ], tamam: "Düzeltme metni hazır! Lale akşam yayınında okuyacak; bütün kasaba doğru bilgiyi duyacak.", sonra: "M5_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M5_BG_Usta">><<else>><<goto "M5_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Peki şu grafiğe ne dersiniz? Bunu da parlak sayfalı bir gazeteden kestim.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir gazetede “Sınıfın en sevdiği spor” daire grafiği var. Dilimlerin yanında Futbol %50, Voleybol %40, Basketbol %30 yazıyor. Bu grafikte ne yanlış?", secenekler: [ { metin: "Dilimlerin toplamı %120 ediyor; bir daire grafiğinde parçaların toplamı bütüne, yani %100'e eşit olmalı.", dogru: true, geri: "Harika dedektiflik! Daire grafiği bir bütünü parçalara ayırır; toplam bütünü aşamaz." }, { metin: "Futbolun dilimi en büyük olmamalı.", geri: "Futbolu en çok kişi seçtiyse dilimi en büyük olabilir. Sayıların toplamına bak." }, { metin: "Hiçbir sorun yok.", geri: "Yüzdeleri topla: 50 + 40 + 30 = ?" } ], cikti: "MAT.5.5.2", sonra: "M5_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M5"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m5")>><<run $envanter.push("harita-s5-m5")>><</if>> <<konus "k5-lale" "gururlu">>Akşam yayını bitti; telefonlar susmuyor! Herkes aynı şeyi söylüyor: kasaba kuleyi istiyor. Hem de verisiyle.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Eksen 3'ten başlayınca her şey büyük görünüyormuş. Ama o çan... gece öyle yüksek ki...<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Duydunuz mu? “Bazen” diyenler de tam bunu söylemişti: gece çanın sesi çok yüksek. Belki Şıkır'ın derdi kule değil, çanın sesi.<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Çarklar olmadan kule çalışmaz, çan da çalmaz... Şıkır çarkları bu yüzden mi alıyor? Bunu aklımızda tutalım.<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Bakın! Radyonun anteninde bir şey parlıyor!<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Ses Çarkı! Kulenin kayıp çarklarından biri daha. Şıkır onu buraya saklamış olmalı.<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-ses">></div> <h2>Ses Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Çarkı kuleye götürdünüz; Rıza Usta onu mekanizmadaki yuvasına taktı. Kulenin akrebi bir çentik daha ilerledi.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m5-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M5_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Florence Nightingale</h3> <p>1850'lerde bir savaş hastanesinde hemşire olarak çalışan Florence Nightingale, askerlerin çoğunun yaralardan değil, temizlik eksikliğinden hastalanıp öldüğünü veriyle gösterdi. Hazırladığı daire biçimli grafikler yöneticileri ikna etti ve hastanelerde temizlik kuralları değişti. Veriyle anlatılan doğru bir grafik, hayat kurtarabilir!</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Ailene, akrabalarına ya da komşularına (en az 10 kişi) bir anket sorusu sor: “Sabahları sizi ne uyandırıyor? (Çalar saat / Biri uyandırıyor / Kendiliğinden)”. Cevapları isim yazmadan çetele tablosuna işle. Sonra sıklık tablosu ve sütun grafiği hazırla. Grafiğinin dikey ekseni 0'dan başlıyor mu? Hangi cevap en çok verilmiş?</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-lale" "mutlu">>Anketimiz hazır! Meydana çıkmadan önce dinleyicilerden gelen öteki soruları ve anketleri de bir gözden geçirelim mi?<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m5-arastirma" "M5_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-meydan.webp" "assets/bg/s5k-radyo.webp">> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Çetele tutmak çok hızlıymış! Radyoya gelen öteki çeteleleri de okuyup sıklık tablosuna çevirelim.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her demet 5 çentiktir. Önce demetleri 5'er 5'er say, sonra tek çentikleri ekle.<</konus>> <<alistirma "s5m5-siklik" "M5_S4a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Akşam yayınındaki öteki haberler için de grafikler lazım. Grafik okumayı ve sonuç çıkarmayı biraz daha çalışalım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Az sayıda veride her kişiyi görmek için nokta, sıklıkları karşılaştırmak için sütun, parça-bütün için daire grafiği. Sonucu yalnız sorduğun grup için söyle.<</konus>> <<alistirma "s5m5-grafik" "M5_BG_Giris">>

<<sahne "assets/bg/s5k-radyo.webp" "assets/bg/s5k-meydan-afis.webp">> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Tek bir grafiğimi düzelttiniz diye kendinizi usta mı sandınız? Yuvamda daha çok grafik ve iddia var!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her grafikte üç şeye bak: dikey eksen 0'dan başlıyor mu, bütün cevaplar gösterilmiş mi, veri kimden ve kaç kişiden toplanmış?<</konus>> <<alistirma "s5m5-iddia" "M5_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M6"] to $ilerleme["S5-M6"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.m6hazirlik to 0>> <<set $m6 to $m6 || {}>> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Rıza Usta gelene kadar gözü kapalı çizim oyunu oynayalım! Ben tarif edeceğim, sen kareli kâğıda çizeceksin.<</konus>> <<konus "k5-defne" "notr">>Mavi noktadan başla. 4 kare sağa git. 3 kare yukarı git. Sonra başladığın noktaya dümdüz dön.<</konus>> <<set _s to { soru: "Defne'nin tarifine göre hangi çizim çıkar?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [5, 0], [5, 3], [1, 0]], true) + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [5, 0], [5, 3], [1, 3], [1, 0]], true) + setup.sekil.kareliYol(6, 4, [[1, 0], [4, 0], [4, 3]]) + '</div>', secenekler: [ { metin: "1. çizim: bir üçgen", dogru: true, geri: "Evet! Adımları sırayla uygulayınca bir dik üçgen çıktı." }, { metin: "2. çizim: bir dikdörtgen", geri: "Tarifte “sola git” adımı yoktu. Son adımda başlangıca dümdüz dönülüyor." }, { metin: "3. çizim: açık bir çizgi", geri: "Bu çizim 3 kare sağa gitmiş ve başlangıca dönmemiş. Tarifi bir daha oku." } ], sonra: "M6_Kopru_Soru" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-atolye.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Ben ilk denemede yanlış çizmiştim. “Başla” derken hangi noktadan başlayacağımı bilmiyordum, ben de rastgele bir yerden daldım!<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir tarifi herkesin aynı şekilde uygulayabilmesi için ne gerekir?", secenekler: [ { metin: "Adımların açık, sırasının belli ve eksiksiz olması", dogru: true, geri: "Evet! Böyle adım adım, sırası belli tariflere algoritma denir. Kulenin makineleri de böyle tariflerle çalışır." }, { metin: "Tarifin kısa olması", geri: "Kısa ama eksik bir tarif yanlış çizime götürür. Arda'nın yaşadığını düşün." }, { metin: "Tarifi söyleyenin hızlı konuşması", geri: "Hız değil, açıklık ve sıra önemli." } ], sonra: "M6_Gecit" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Tarifleri adım adım izlemeyi biliyorsun. Bugün tam da buna ihtiyacımız var! Rıza Usta bizi kulenin mekanizma katına çağırıyor. Merdivenden yukarı!<</konus>> <<konus "k5-riza" "endiseli">>Gelin çocuklar. Bu, Tıkır. Saat başı kapağı açılır, dışarı çıkıp davulunu çalar. Ama kule durunca o da uykuya daldı. Hafızası talimat kartlarında; biri kartları karıştırmış.<</konus>> <<konus "k5-tikir" "notr">>Tık... tık... sıra... karıştı...<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Ben yalnız biraz düzenledim. Aynı işlemler, aynı sayılar; sıranın ne önemi var?<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Tıkır uykusunda konuşuyor! Onu uyandırabilir miyiz?<</konus>> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Uyandırırız. Önce ellerinizin sayılara ne kadar alışkın olduğuna bakalım.<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M6_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tıkır'ın 25 dişlisi var; her dişlide 4 diş var. Toplam kaç diş? Zihinden hesapla.", secenekler: [ { metin: "29", geri: "Toplama değil, çarpma: 25 tane 4." }, { metin: "100", dogru: true, geri: "Doğru! 25 × 4 = 100." }, { metin: "84", geri: "25 × 4 işlemini bir daha düşün: 4 tane 25 kaç eder?" } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "7 + 5 = 5 + □. Kutuya hangi sayı gelir?", secenekler: [ { metin: "7", dogru: true, geri: "Evet! Toplananların yeri değişince toplam değişmez." }, { metin: "12", geri: "Eşittir işaretinin iki yanı aynı değerde olmalı: 7 + 5 = 12, 5 + 12 = 17." }, { metin: "5", geri: "5 + 5 = 10; sol taraf 12." } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Tıkır'ın davulu sırayla 3, 6, 9, 12 kez çalıyor. Sıradaki çalışta kaç kez çalar?", secenekler: [ { metin: "13", geri: "Her seferinde 1 değil, kaç artıyor?" }, { metin: "15", dogru: true, geri: "Doğru! Her adımda 3 artıyor." }, { metin: "24", geri: "12'nin iki katı değil; her adımda eklenen sayıya bak." } ], sayac: "m6hazirlik", sonra: "M6_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m6hazirlik >= 2>><<goto "M6_Hatirlatma">><<else>><<goto "M6_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Eşittir işareti “iki tarafın değeri aynı” demektir; sonucu yazma yeri değildir.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Toplamada ve çarpmada sayıların yerini değiştirebiliriz: 7 + 5 = 5 + 7, 25 × 4 = 4 × 25. Örüntülerde her adımda ne kadar arttığına bakarız.<</konus>> <div class="devam"><<button "Tıkır'ın yanına git ▸" "M6_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Tıkır'ın göğsünde küçük bir denge terazisi var. Kefelere sayı cümleleri konur; iki taraf eşitse terazi dengede durur ve Tıkır doğrulur.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her işlemden önce tahmin et: terazi dengede kalır mı, yoksa denge bozulur mu?<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1a", cikti: "MAT.5.2.1", mod: "koru", sol: "2 + 3", sag: "7 − 2", islemler: setup.moda({ destek: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" } ], temel: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" }, { metin: "Sol kefeden 1 çıkar, sağ kefeye 1 ekle.", sol: "− 1", sag: "+ 1" }, { metin: "İki kefeden de 2 çıkar.", sol: "− 2", sag: "− 2" } ], usta: [ { metin: "İki kefeye de 4 ekle.", sol: "+ 4", sag: "+ 4" }, { metin: "Yalnız sol kefeye 4 ekle.", sol: "+ 4" }, { metin: "İki kefeyi de 3 ile çarp.", sol: "× 3", sag: "× 3" }, { metin: "Sol kefeden 1 çıkar, sağ kefeye 1 ekle.", sol: "− 1", sag: "+ 1" }, { metin: "İki kefeyi de 5'e böl.", sol: "÷ 5", sag: "÷ 5" }, { metin: "Sol kefeyi 2 ile, sağ kefeyi 3 ile çarp.", sol: "× 2", sag: "× 3" } ] }), tamam: "Terazi dengede! Tıkır dimdik doğruldu. Şimdi ne fark ettiğini söyle.", sonra: "M6_S1a_Onerme" }>> <<terazi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Terazi hangi durumlarda dengede kaldı?", secenekler: [ { metin: "İki kefeye aynı sayı eklenince ya da iki kefeden aynı sayı çıkarılınca; iki kefe 0 hariç aynı sayıyla çarpılınca ya da bölününce.", dogru: true, geri: "Evet! 2 + 3 = 7 − 2 ise 2 + 3 + 4 = 7 − 2 + 4 olur. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Herhangi bir kefeye herhangi bir işlem yapılınca", geri: "Yalnız sol kefeye 4 eklediğimizde ne olmuştu?" }, { metin: "Bir kefeden çıkarıp ötekine aynı sayıyı ekleyince", geri: "Sol kefeden 1 çıkarıp sağa 1 eklediğimizde terazi dengede kaldı mı?" } ], cikti: "MAT.5.2.1", onerme: { id: "esitlik-korunum", metin: "Eşitliğin iki tarafına aynı sayı eklenir ya da iki tarafından aynı sayı çıkarılırsa, iki taraf 0 hariç aynı sayıyla çarpılır ya da bölünürse eşitlik korunur: 2 + 3 = 7 − 2 ise 2 + 3 + 4 = 7 − 2 + 4." }, sonra: "M6_S1b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-tikir" "notr">>Tık... kollarım... ağır...<</konus>> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Kolları sırtındaki ikinci teraziye bağlı. Bu terazinin kefesinde bir kutu boş kalmış. Hangi sayıyı koyarsak denge kurulur?<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1b", cikti: "MAT.5.2.1", mod: "bul", gorevler: setup.moda({ destek: [ { sol: "15 + 9", sag: "□ + 10", cevap: 14, tamam: "15 + 9 = 14 + 10. İki taraf da 24!" }, { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." } ], temel: [ { sol: "15 + 9", sag: "□ + 10", cevap: 14, tamam: "15 + 9 = 14 + 10. İki taraf da 24!" }, { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." }, { soru: "Hesap yapmadan düşün: 25'ten 45'e ne kadar arttı?", sol: "25 + 48", sag: "45 + □", cevap: 28, ipucu: "Bir toplanan 20 arttıysa, toplamın değişmemesi için öteki toplanan ne kadar azalmalı?", tamam: "25'ten 45'e 20 arttı, 48'den 28'e 20 azaldı; toplam değişmedi." } ], usta: [ { sol: "25 + 48", sag: "48 + □", cevap: 25, tamam: "Toplananların yeri değişti, toplam değişmedi." }, { soru: "Hesap yapmadan düşün: 25'ten 45'e ne kadar arttı?", sol: "25 + 48", sag: "45 + □", cevap: 28, tamam: "Bir toplanan 20 arttı, öteki 20 azaldı." }, { soru: "Bir çarpan iki katına çıktı. Öteki ne olmalı?", sol: "6 × 8", sag: "12 × □", cevap: 4, tamam: "6 × 8 = 12 × 4: bir çarpan iki katına çıkınca öteki yarıya inmeli." } ] }), tamam: "Tıkır'ın kolları kıpırdadı!", sonra: "M6_S1c" }>> <<terazi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Madem yer değiştirmek sonucu değiştirmiyor, çıkarmada ve bölmede de değiştirmez!<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s1c", cikti: "MAT.5.2.1", yonerge: "Sayı cümlelerini doğru ve yanlış diye ayır. Gerekirse iki tarafı da hesapla.", gruplar: [ { ad: "dogru", baslik: "✅ Doğru sayı cümlesi" }, { ad: "yanlis", baslik: "❌ Yanlış sayı cümlesi" } ], kartlar: [ { metin: "7 + 5 = 5 + 7", grup: "dogru" }, { metin: "(2 × 9) × 30 = 2 × (9 × 30)", grup: "dogru" }, { metin: "(20 + 30) + 45 = 20 + (30 + 45)", grup: "dogru" }, { metin: "18 × 30 = 2 × 9 × 30", grup: "dogru" }, { metin: "12 − 4 = 4 − 12", grup: "yanlis", geri: "12 − 4 = 8 ama 4'ten 12 çıkaramayız bile. Çıkarmada yer değiştirmek sonucu değiştirir." }, { metin: "24 ÷ 6 = 6 ÷ 24", grup: "yanlis", geri: "24 ÷ 6 = 4, oysa 6 ÷ 24, 1'den küçük. Bölmede yer değiştirmek sonucu değiştirir." }, { metin: "(10 − 4) − 2 = 10 − (4 − 2)", grup: "yanlis", geri: "Sol taraf 4, sağ taraf 8. Çıkarmada gruplamak sonucu değiştirir." } ], tamam: "Şıkır yanıldı: yer değiştirme ve gruplama toplamada ve çarpmada işe yarıyor, çıkarmada ve bölmede yaramıyor.", onerme: { id: "degisme-birlesme", metin: "Toplamada toplananların, çarpmada çarpanların yeri değişirse ya da farklı gruplanırsa sonuç değişmez: 7 + 5 = 5 + 7, (2 × 9) × 30 = 2 × (9 × 30). Çıkarma ve bölmede bu özellik yoktur." }, sonra: "M6_S1d" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "mutlu">>Tıkır'ın eklemleri için yağ geldi. Bir pakette 10 küçük yağ şişesi var; bir kutuda 20 paket, bir kolide 25 kutu.<</konus>> <<set _s to { soru: "Bir kolide kaç yağ şişesi var? (20 × 10) × 25 yerine çarpanları kolay gruplayarak hesapla: 20 × (10 × 25).", alanlar: [ { etiket: "10 × 25", dogru: 250 }, { etiket: "20 × 250", dogru: 5000 } ], cikti: "MAT.5.2.1", ipucu: "10 × 25 = 250. Sonra 20 × 250: 2 × 250 = 500, bunun 10 katı.", tamam: "(20 × 10) × 25 = 20 × (10 × 25) = 5000. Gruplamayı değiştirmek sonucu değiştirmedi ama hesabı kolaylaştırdı!", sonra: "M6_S1e" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-defne" "notr">>Mekanizma katının penceresinden kule bahçesi görünüyor. Aşağıdaki çiçek tarhı 5 sıra, her sırada 9 fide. Fideler iki renkle dikilmiş.<</konus>> <<set _s to { soru: "Tarhı iki parçaya ayırıp her parçayı ayrı hesapla." + setup.sekil.izgaraBol(9, 5, 3), alanlar: [ { etiket: "Sarı parça: 5 × 3", dogru: 15 }, { etiket: "Mavi parça: 5 × 6", dogru: 30 }, { etiket: "Bütün tarh: 5 × 9", dogru: 45 } ], cikti: "MAT.5.2.1", ipucu: "Sarı parçada 5 sıra ve 3 sütun var, mavi parçada 5 sıra ve 6 sütun.", tamam: "5 × 9 = 5 × 3 + 5 × 6 = 15 + 30 = 45.", sonra: "M6_S1f" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Rıza Usta 7 × 98'i zihinden hesaplıyor. Hangi yol aynı sonucu verir?", secenekler: [ { metin: "7 × 100 − 7 × 2 = 700 − 14 = 686", dogru: true, geri: "Harika! 98'i 100 − 2 diye düşündük ve 7'yi iki parçaya da dağıttık. Deftere yazıyorum." }, { metin: "7 × 100 − 2 = 698", geri: "2'yi de 7 ile çarpmak gerekir: 98 tane 7, 100 tane 7'den 2 tane 7 eksiktir." }, { metin: "7 × 9 + 8 = 71", geri: "98, 9 ile 8'in yan yana yazılmışıdır; 9 + 8 değildir." } ], cikti: "MAT.5.2.1", onerme: { id: "dagilma", metin: "Çarpmanın toplama ve çıkarma üzerine dağılma özelliği: bir çarpan parçalara ayrılıp her parça ayrı çarpılır, sonuçlar toplanır ya da çıkarılır: 5 × 9 = 5 × 3 + 5 × 6, 7 × 98 = 7 × 100 − 7 × 2." }, sonra: "M6_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "endiseli">>Tıkır'ın davul tokmağı kilitlenmiş! Talimat kartında “3 + 4 × 5” yazıyor. Şıkır sonucu 35 bulmuş; tokmak da 35 kez vurup takılmış.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Sıra fark etmez, hepsini soldan sağa yap! 3 + 4 = 7, 7 × 5 = 35. Ne var bunda?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Talimat kartlarını birlikte çalıştıralım. Her adımda önce yapılacak işlemin işaretine dokun.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s2a", cikti: "MAT.5.2.2", ifadeler: setup.moda({ destek: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4"], temel: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4 + 1", "2 × 3²", "(1 + 2)³ − 5 × 4"], usta: ["3 + 4 × 5", "(3 + 4) × 5", "20 − 12 ÷ 4 + 1", "2 × 3²", "(1 + 2)³ − 5 × 4", "48 ÷ (2 + 6) × 3²"] }), tamam: "Tıkır'ın tokmağı tık tık çalışmaya başladı!", sonra: "M6_S2b" }>> <<islemSirasi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Şıkır'a işlem sırasını nasıl açıklarsın?", secenekler: [ { metin: "Önce parantez içi, sonra üslü ifadeler (kare, küp), sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma yapılır. Bu yüzden 3 + 4 × 5 = 3 + 20 = 23.", dogru: true, geri: "Açık bir açıklama! Deftere yazıyorum." }, { metin: "İşlemler her zaman soldan sağa sırayla yapılır.", geri: "Öyle olsaydı 3 + 4 × 5 = 35 olurdu; Tıkır'ın tokmağı kilitlenmişti, hatırladın mı?" }, { metin: "Önce toplama, sonra çarpma yapılır.", geri: "Tam tersi: çarpma ve bölme, toplama ve çıkarmadan önce gelir." } ], cikti: "MAT.5.2.2", onerme: { id: "islem-onceligi", metin: "İşlem önceliği: önce parantez içindeki işlemler, sonra üslü ifadeler (kare ve küp), sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma yapılır." }, sonra: "M6_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Tıkır için yeni talimat kartları yazmalıyız. Önce dişli kutularını sayalım.<</konus>> <<set _s to { soru: "Rıza Usta'nın 4 kutusunda 6'şar dişli var. Masanın altında 3 dişli daha buldu. Toplam dişli sayısını hangi sayı cümlesi gösterir?", secenekler: [ { metin: "4 × 6 + 3", dogru: true, geri: "Evet! Önce kutulardaki dişliler (4 × 6 = 24), sonra bulunanlar: 24 + 3 = 27." }, { metin: "4 × (6 + 3)", geri: "Bu, her kutuya 3 dişli eklendiğini söyler: 4 × 9 = 36. Oysa 3 dişli tek bir yerde bulundu." }, { metin: "(4 + 3) × 6", geri: "Bu, 7 kutu olduğunu söyler. Bulunan 3 dişli bir kutu değil." } ], cikti: "MAT.5.2.2", sonra: "M6_S2d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Ben de bir talimat kartı yazdım: 5 × (8 − 2). Ama hangi hikâyeyi anlattığını unuttum!<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi hikâye <strong>5 × (8 − 2)</strong> sayı cümlesine uyar?", secenekler: [ { metin: "5 kutunun her birinde 8 kurabiye vardı. Her kutudan 2'şer kurabiye yendi. Kaç kurabiye kaldı?", dogru: true, geri: "Evet! Her kutuda 8 − 2 = 6 kurabiye kaldı; 5 kutuda 5 × 6 = 30." }, { metin: "5 kutuda 8'er kurabiye vardı. Toplamdan 2 kurabiye yendi. Kaç kurabiye kaldı?", geri: "Bu hikâye 5 × 8 − 2 = 38 sayı cümlesine uyar. Parantez nerede?" }, { metin: "5 kurabiye ile 8 kurabiye birleştirildi, 2'si yendi.", geri: "Bu 5 + 8 − 2 olurdu. Çarpma nerede?" } ], cikti: "MAT.5.2.2", sonra: "M6_P2" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Tıkır'ın davulu çalıyor ama vuruşları karışık. Çan örüntüsü bölmesinde kibrit çöpleriyle kareler dizilir; vuruşların sırasını bu dizi belirler. 50. adımda kaç kibrit gerekir? Bölmeye o kadar kibrit koymalıyız.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Kolay: her adımda 3 kibrit, 50 adımda 3 × 50 = 150 kibrit! Makineye kuralımı girdim bile.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s3a", cikti: "MAT.5.2.3", sekil: "kibrit", birim: "kibrit", terimAdi: "Kibrit sayısı", kural: { carpan: 3, ek: 1 }, adimSayisi: 4, sor: [5, 6], uzak: 50, varsayim: { carpan: 3, ek: 0, kim: "Şıkır" }, onerme: { id: "oruntu-kural", metin: "Sabit artan bir örüntüde her adımda eklenen sayı kuralın çarpanıdır. Kural bütün adımlarda sınanır, sonra uzak adımlar kısa yoldan bulunur: 4, 7, 10, 13, … için terim = 3 × adım + 1." }, tamam: "Doğru! 50. adımda 3 × 50 + 1 = 151 kibrit gerekiyor. Şıkır'ın kuralı bir kibrit eksik kalıyordu.", sonra: "M6_S3b" }>> <<oruntuMakinesi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "mutlu">>Saat yeniden işlediği gün meydanda şenlik yapılacak. Kare masaları yan yana dizeceğiz; her masanın çevresine sandalyeler konuyor.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s3b", cikti: "MAT.5.2.3", sekil: "masa", birim: "sandalye", terimAdi: "Sandalye sayısı", kural: { carpan: 2, ek: 2 }, adimSayisi: 3, sor: [4, 5], uzak: 30, tamam: "30 masa yan yana dizilince 2 × 30 + 2 = 62 sandalye gerekir.", sonra: "M6_S3c" }>> <<oruntuMakinesi _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Kibrit örüntüsü 4 yerine 5 kibritle başlasaydı (5, 8, 11, 14, …) kural nasıl olurdu?", secenekler: [ { metin: "Terim = 3 × adım + 2", dogru: true, geri: "Evet! Artış yine 3, yalnız başlangıç değişti; eklenen sayı da değişti. 3 × 1 + 2 = 5, 3 × 2 + 2 = 8." }, { metin: "Terim = 3 × adım + 1", geri: "1. adımda 3 × 1 + 1 = 4 olur, oysa 5 olmalı." }, { metin: "Terim = 5 × adım", geri: "2. adımda 10 olurdu, oysa 8. Her adımda kaç artıyor?" } ], cikti: "MAT.5.2.3", sonra: "M6_S3d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-tikir" "notr">>Tık... tık... küçük çanlar... bir, iki, dört, sekiz...<</konus>> <<set _s to { soru: "Tıkır'ın hafızasındaki küçük çanlar 1, 2, 4, 8, 16, … kez çalıyor. Kural makinesindeki “adım × sayı + sayı” yöntemi bu örüntüde işe yarar mı?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Bu örüntüde artış sabit değil (1, 2, 4, 8 artıyor); her adımda iki katına çıkıyor. Başka bir kural gerekir.", dogru: true, geri: "Çok iyi bir değerlendirme! Yöntemimiz yalnız sabit artan örüntülerde geçerli." }, { metin: "Evet, her örüntüde işe yarar.", geri: "Ardışık terimlerin farkına bak: 1, 2, 4, 8. Hep aynı mı?" }, { metin: "Evet: terim = 2 × adım.", geri: "Sına: 4. adımda 2 × 4 = 8 olur, oysa örüntüde 4. terim 8 mi? 3. adımda 6 olur ama örüntüde 4 var." } ], cikti: "MAT.5.2.3", sonra: "M6_P3" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "notr">>Sıra Tıkır'ın hafızasında. Hafıza bölmesi dişlileri kutulara yerleştiriyor. Talimatları hem sözde kodla hem akış şemasıyla yazdım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Algoritmayı adım adım izle ve her turdan sonra izleme tablosunu doldur.<</konus>> <<set _a to { id: "m6-s4a", cikti: "MAT.5.2.4", kod: ["başla", "gir: 17 dişli; her kutuya 5 dişli", "kutu sayısı 0 olsun", "kalan dişli 5 ya da daha fazla olduğu sürece tekrarla:", " kalan dişliden 5 çıkar", " kutu sayısına 1 ekle", "yazdır: kutu sayısı ve kalan dişli", "bitir"], akis: [ { tur: "basla", metin: "Başla" }, { tur: "gir", metin: "Gir: 17 dişli" }, { tur: "islem", metin: "Kutu sayısı = 0" }, { tur: "karar", metin: "Kalan ≥ 5 mi?" }, { tur: "islem", metin: "Kalandan 5 çıkar" }, { tur: "islem", metin: "Kutu sayısına 1 ekle" }, { tur: "yazdir", metin: "Yazdır: kutu, kalan" }, { tur: "bitir", metin: "Bitir" } ], dongu: { karar: 3, son: 5 }, sutunlar: ["Kalan dişli", "Kutu sayısı"], satirlar: [[17, 0], [12, 1], [7, 2], [2, 3]], ipucu: "Her turda kalan dişliden 5 çıkar, kutu sayısına 1 ekle.", donguSonu: "Kalan dişli 2 oldu; 5'ten az. Döngü durdu, Tıkır yazdır satırına geçiyor.", cikisSorusu: "Tıkır ne yazdırır?", cikislar: [ { etiket: "Kutu sayısı", dogru: 3 }, { etiket: "Kalan dişli", dogru: 2 } ], tamam: "Dişliler kutularda! Tıkır 3 kutu doldurdu, 2 dişli arttı. Gözlerinde küçük bir ışık yandı.", sonra: "M6_S4b" }>> <<algoritma _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<set _s to { soru: "Bu algoritma hangi işlemi yapıyor?", secenekler: [ { metin: "17 ÷ 5 bölme işlemini: bölüm 3, kalan 2. Bölmeyi tekrarlı çıkarma olarak yapıyor.", dogru: true, geri: "Evet! 17'den 5'i 3 kez çıkarınca 2 kaldı. Deftere yazıyorum." }, { metin: "17 − 5 çıkarma işlemini", geri: "Yalnız bir kez değil, kalan 5'ten az olana dek tekrar tekrar çıkarıyor." }, { metin: "17 × 5 çarpma işlemini", geri: "Sayılar büyümüyor, küçülüyor. Hangi işlem tekrarlı çıkarmadır?" } ], cikti: "MAT.5.2.4", onerme: { id: "bolme-cikarma", metin: "Bölme, tekrarlı çıkarma olarak düşünülebilir: 17'den 5'i üç kez çıkarınca 2 kalır; 17 ÷ 5 işleminde bölüm 3, kalan 2'dir." }, sonra: "M6_S4c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Hafıza kartlarındaki şekiller birbirinden farklı. Hangisi ne demek?<</konus>> <<set _s to { soru: "Akış şemasında soru sorulan, “evet” ya da “hayır” diye iki yola ayrılan adım hangi şekille gösterilir?" + setup.sekil.akisSemasi([ { tur: "basla", metin: "Başla" }, { tur: "gir", metin: "Gir" }, { tur: "karar", metin: "Soru?" }, { tur: "islem", metin: "Hesapla" }, { tur: "bitir", metin: "Bitir" } ], { dongu: { karar: 2, son: 3 } }), secenekler: [ { metin: "Baklava biçimi (eşkenar dörtgen)", dogru: true, geri: "Evet! Karar adımı baklava biçimidir; başla ve bitir yuvarlak köşeli, girdi ve çıktı eğik dörtgen, hesaplama dikdörtgendir." }, { metin: "Dikdörtgen", geri: "Dikdörtgen hesaplama adımlarını gösterir." }, { metin: "Yuvarlak köşeli şekil", geri: "O şekil başla ve bitir için kullanılır." } ], cikti: "MAT.5.2.4", sonra: "M6_S4d" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Ben de bir algoritma buldum! Marketteki 700 gramlık paketin fiyatından 1 kilogramın fiyatını buluyor. Hem de bisikletle eve dönerken aklıma geldi!<</konus>> <<set _s to { soru: '<ol class="al-kod kisa"><li>başla</li><li>gir: 700 gramlık paketin fiyatı</li><li>hesapla: fiyat ÷ 7 (100 gramın fiyatı)</li><li>hesapla: 100 gramın fiyatı × 10 (1 kilogramın fiyatı)</li><li>yazdır: 1 kilogramın fiyatı</li><li>bitir</li></ol>Paketin fiyatı <strong>140 TL</strong> girilirse algoritma ne yazdırır?', alanlar: [ { etiket: "100 gramın fiyatı", dogru: 20, birim: "TL" }, { etiket: "1 kilogramın fiyatı", dogru: 200, birim: "TL" } ], cikti: "MAT.5.2.4", ipucu: "700 gram, 7 tane 100 gramdır: 140 ÷ 7. 1 kilogram, 10 tane 100 gramdır.", tamam: "Algoritma 200 TL yazdırır. 700 gramı 7 eş parçaya bölüp 1 kilograma, yani 10 parçaya çeviriyor.", sonra: "M6_BG_Giris" }>> <<sayiSor _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kule-gece.webp" "assets/bg/s5k-mekanizma.webp">> <<konus "k5-tikir" "endiseli">>Tık tık... Bir görevimi hatırladım. Her gece kasaba uyurken kulenin balkonlarındaki 5 çiçek kabını sessizce sularım. Adı “sessiz gece” görevi. Ama beşinci kap, çan katındaki kap, hep boş kalıyor!<</konus>> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Görevin talimatları Tıkır'ın hafızasında yazılı. Hatalı adımı bulursak Tıkır tamamen uyanabilir.<</konus>> <<set _p to { id: "m6-bg", cikti: "MAT.5.2.4", baslik: "Tıkır'ın Sessiz Gece Görevi", metin: "Kulenin çatısındaki depoda <strong>50 litre</strong> su var. Tıkır'ın algoritması:" + '<ol class="al-kod kisa"><li>başla</li><li>gir: depoda 50 litre su</li><li>5 kap için sırayla tekrarla:</li><li>   depoda 12 litre ya da daha fazla varsa kaba 12 litre dök</li><li>   yoksa “Su yetmedi” yazdır</li><li>yazdır: depoda kalan su</li><li>bitir</li></ol>', adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Bu algoritma ne yapıyor?", secenekler: [ { metin: "Depodaki suyu kaplara 12'şer litre dağıtıyor.", dogru: true }, { metin: "Kaplardaki suyu depoya topluyor.", geri: "“Kaba dök” diyor; su depodan kaplara gidiyor." }, { metin: "Her kaba farklı miktarda su döküyor.", geri: "Her kaba aynı miktar: 12 litre." } ] }, { tur: "sayi", ad: "İzle", soru: "Her kaptan sonra depoda kaç litre kalır?", alanlar: [ { etiket: "1. kaptan sonra", dogru: 38, birim: "L" }, { etiket: "2. kaptan sonra", dogru: 26, birim: "L" }, { etiket: "3. kaptan sonra", dogru: 14, birim: "L" }, { etiket: "4. kaptan sonra", dogru: 2, birim: "L" } ], ipucu: "Her kapta depodan 12 litre çıkıyor: 50 − 12 = 38, 38 − 12 = ?" }, { tur: "secim", ad: "Açıkla", soru: "Beşinci kap neden boş kaldı?", secenekler: [ { metin: "Depoda 2 litre kaldı; 12 litreden az olduğu için Tıkır dökmedi ve “Su yetmedi” yazdırdı.", dogru: true, geri: "Evet! Algoritmadaki karar adımı suyu korudu." }, { metin: "Tıkır bozuk.", geri: "Tıkır algoritmayı doğru uyguladı. Sorun algoritmanın kendisinde." }, { metin: "Beşinci kap delik.", geri: "İzleme tablosuna bak: 4. kaptan sonra depoda kaç litre kaldı?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Düzelt", soru: "Beş kabın hepsi eşit dolsun diye algoritmada hangi adım değişmeli?", secenekler: [ { metin: "“Kaba 12 litre dök” adımı “kaba 10 litre dök” olmalı, çünkü 50 ÷ 5 = 10.", dogru: true, geri: "Harika düzeltme! Her kaba 10 litre düşer ve depo tam boşalır." }, { metin: "“5 kap için tekrarla” adımı “4 kap için tekrarla” olmalı.", geri: "O zaman beşinci kap hiç sulanmaz. Beş kabın hepsini sulamak istiyoruz." }, { metin: "“Yazdır” adımı silinmeli.", geri: "Yazdırmak suyu değiştirmez. Dökülen miktarı düşün." } ] }, { tur: "kontrol", ad: "Kontrol", metin: "5 × 10 = 50: beş kaba 10'ar litre dökülünce depo tam boşalır." }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Algoritmadaki hatayı nasıl buldun?", secenekler: [ { metin: "Adım adım izleyip tabloya yazdım.", geri: "İzleme tablosu, algoritmaların en iyi dedektifidir!" }, { metin: "Toplam suyu kap sayısına böldüm.", geri: "Harika bir kısa yol!" } ] } ], tamam: "Beş kap da doldu; çan katındaki çiçekler bile yemyeşil!", sonra: "M6_P4" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M6_BG_Usta">><<else>><<goto "M6_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-kule-gece.webp" "assets/bg/s5k-mekanizma.webp">> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Bir varsayımım var: bir çarpan yarıya inip öteki iki katına çıkarsa çarpım değişmez. Sınayalım mı?<</konus>> <<set _s to { soru: "16 × 25 çarpımını Defne'nin varsayımıyla adım adım dönüştürelim. Hangisi doğru?", secenekler: [ { metin: "16 × 25 = 8 × 50 = 4 × 100 = 400. Varsayım bu örnekte tuttu.", dogru: true, geri: "Evet! Bir çarpan 2'ye bölünüp öteki 2 ile çarpılınca çarpım korunuyor. Başka örneklerle de sına: 6 × 8 = 3 × 16 = 48." }, { metin: "16 × 25 = 8 × 25 = 200. Çarpım yarıya iner.", geri: "Yalnız bir çarpanı yarıya indirdin. Öteki çarpanı iki katına çıkardın mı?" }, { metin: "16 × 25 = 32 × 50 = 1600.", geri: "İki çarpanı da iki katına çıkardın. Biri yarıya inmeli." } ], cikti: "MAT.5.2.1", sonra: "M6_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-can-kati.webp" "assets/bg/s5k-mekanizma.webp">> <<set $ilerleme["S5-M6"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m6")>><<run $envanter.push("harita-s5-m6")>><</if>> <<konus "k5-tikir" "mutlu">>Tık tık, tık tık! Uyandım! Terazim dengede, tokmağım yerinde, hafızam pırıl pırıl. Teşekkür ederim, $oyuncu.ad!<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Tıkır, hafızanda bir şey daha var mı? Saat neden durdu, biliyor musun?<</konus>> <<konus "k5-tikir" "dusunceli">>Hafızam her saat başını kaydeder. Gelin, çan katına çıkalım. Göstereyim.<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Çanın arkasında bir yuva var! İçinde üç küçük yavru kuş... Tüyleri siyah beyaz.<</konus>> <<konus "k5-tikir" "endiseli">>Her saat başı çan çalınca yavrular titriyor, birbirine sokuluyor. Ben de davulumu çalınca daha çok korkuyorlar. Hafızam hepsini gördü.<</konus>> <<konus "k5-arda" "dusunceli">>Demek çarkları bunun için aldı... Çan dursun diye.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "endiseli">>Şık... Evet, ben aldım. Yavrularım çan sesinden çok korkuyor; gece bile uyuyamıyorlar. Kule durursa çan da susar sandım. Kasabanın günlerini karıştırmak istemedim.<</konus>> <<konus "k5-riza" "dusunceli">>Kimse sana kızmıyor, Şıkır. Yavrularını korumak istemişsin. Keşke en başta bize söyleseydin; dertler paylaşınca küçülür.<</konus>> <<konus "k5-defne" "mutlu">>O zaman hem kule çalışsın hem yavrular rahat uyusun diye bir yol bulalım!<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir yolu mutlaka var. Bunu hep birlikte düşüneceğiz. Bakın, Tıkır'ın ayağının dibinde bir çark parlıyor: Bellek Çarkı!<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Onu ben bırakmıştım. Bu arada sıra önemliymiş: 3 + 4 × 5 = 23.<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-bellek">></div> <h2>Bellek Çarkı'nı buldun!</h2> <p>Rıza Usta çarkı mekanizmadaki yuvasına taktı. Kulenin akrebi bir çentik daha ilerledi.</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m6-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M6_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-can-kati.webp" "assets/bg/s5k-mekanizma.webp">> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: El-Cezerî ve Harizmi</h3> <p><strong>İsmail el-Cezerî</strong> (1136–1206), Artuklu sarayında çalışan bir mühendisti. 1206'da tamamladığı kitabında su saatlerini, fil saatini, kendi kendine çalışan müzisyenleri ve su dağıtıcılarını adım adım çizimlerle anlattı. Saatlerinde, Tıkır gibi belli zamanlarda hareket edip ses çıkaran figürler vardı. Makinelerinin çoğu, bugünkü otomatik makinelerin atası sayılır.</p> <p><strong>Harizmi</strong> 9. yüzyılda Bağdat'ta yaşadı. Hesap yöntemlerini adım adım anlatan kitapları Avrupa'da “Algoritmi” adıyla tanındı; “algoritma” sözcüğü buradan gelir.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Evde sevdiğin bir yemeğin ya da içeceğin tarifini algoritma gibi yaz: “başla, gir, hesapla, yazdır, bitir” sözcüklerini kullan. Tarifte tekrarlanan bir adım var mı? Bir de akış şemasını çiz.</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "k5-riza" "mutlu">>Tıkır'ın terazisi yeniden dengede! Talimat kartlarına geçmeden önce öteki terazileri ve hesap defterimi de birlikte bir gözden geçirelim mi?<</konus>> <<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>><<konus "pusula" "notr">>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. Yanlış yapmak serbest: çözüme birlikte bakarız, sonra benzer yeni bir soru gelir.<</konus>><</if>> <<alistirma "s5m6-esitlik" "M6_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Sıra hep aynı: önce parantez içi, sonra kare ve küp, sonra soldan sağa çarpma ve bölme, en son soldan sağa toplama ve çıkarma.<</konus>> <<alistirma "s5m6-islem" "M6_S3a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-mekanizma.webp" "assets/bg/s5k-atolye.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Tıkır'ın hafızasında başka örüntüler de var: çan vuruşları, kibrit kareleri, ışıklar. Önce ardışık terimlerin farkına bak. Fark hep aynıysa o sayı kuralın çarpanıdır; sonra 1. adıma bakıp ne eklendiğini ya da çıkarıldığını bul.<</konus>> <<alistirma "s5m6-oruntu" "M6_S4a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kule-gece.webp" "assets/bg/s5k-mekanizma.webp">> <<konus "pusula" "notr">>Tıkır'ın hafızasındaki öteki algoritmaları da düzeltelim. Algoritmayı adım adım izle ve değerleri bir tabloya yaz. Döngünün koşulu sağlanmayınca dur; sonuç beklenenden farklıysa hatalı satırı ara.<</konus>> <<alistirma "s5m6-algoritma" "M6_BG_Yol">>

<<sahne "assets/bg/s5k-kule-tepe.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set $ilerleme["S5-M7"] to $ilerleme["S5-M7"] || { bitti: false }>> <<hatirlatma>> <<set $sayac.m7hazirlik to 0>> <<set $m7 to $m7 || {}>> <<konus "k5-arda" "gururlu">>Kulenin tepesinden bulutlara baktım: yarın kesin yağmur yağacak! Bisikletimi bile içeri koydum.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Kesin mi? Belki yağar, belki yağmaz. Hava durumu bile “yağmur olasılığı %70” diyor.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bazı olaylar kesin olur, bazıları imkânsızdır, çoğu ise olabilir. Hadi ayıralım!<</konus>> <<set _a to { id: "m7-kopru", cikti: "MAT.5.6.1", yonerge: "Olayları üç kutuya ayır.", gruplar: [ { ad: "imkansiz", baslik: "🚫 İmkânsız" }, { ad: "olabilir", baslik: "🤔 Olabilir" }, { ad: "kesin", baslik: "✅ Kesin" } ], kartlar: [ { metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", grup: "kesin" }, { metin: "Ocak ayından sonra şubat gelecek.", grup: "kesin" }, { metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", grup: "imkansiz", geri: "Zarın yüzlerinde 1'den 6'ya kadar sayılar var; 7 hiç gelemez." }, { metin: "Bir haftada 8 gün olacak.", grup: "imkansiz" }, { metin: "Yarın yağmur yağacak.", grup: "olabilir", geri: "Bulutlar olsa bile yağmur kesin değildir; yağabilir de yağmayabilir de." }, { metin: "Sınıfa bir kedi girecek.", grup: "olabilir" } ], tamam: "Harika! Olasılık, bir olayın olma şansının ne kadar olduğunu anlatır.", sonra: "M7_Gecit" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "heyecanli">>Kasaba, kulenin yeniden açılışı için bir şenlik hazırlıyor. Ama son çark, Rüzgâr Çarkı, hâlâ Şıkır'da.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Rıza Usta çan için bir sessiz düzen hazırlıyor. Şıkır'ın yuvası da rüzgârsız bir köşeye taşınacak. Önce şenliğin gününü seçmeliyiz; tepedeki gözlem istasyonuna çıkalım!<</konus>> <<konus "k5-nermin" "mutlu">>Hoş geldiniz! Ben Nermin. Yıllarca Tıktakova'da öğretmenlik yaptım; emekli olunca bu hava gözlem istasyonunu kurdum. Rüzgârı, bulutu, yağmuru ben izlerim.<</konus>> <<konus "k5-nermin" "endiseli">>Açılış şenliği meydanda, açık havada olacak. Ama hangi gün yapacağımıza karar veremiyoruz. Şıkır da durmadan “kesin” diye ötüyor.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Yarın kesin yağmur yağmaz, çünkü bugün güneşli! Şenliği yarın yapın; kesin, yüzde yüz, hatta yüzde yüz elli!<</konus>> <<konus "k5-arda" "saskin">>Ama ben de kesin yağacak dedim! İkimiz birden kesin olamayız, değil mi?<</konus>> <<konus "k5-defne" "saskin">>Hem yüzde yüz elli mi? Olasılık öyle bir şey olabilir mi?<</konus>> <div class="devam"><<button "Hazırım ▸" "M7_Hazirlik1">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "%50 hangi kesre eşittir?", secenekler: [ { metin: "<<kesir 1 2>>", dogru: true, geri: "Evet! %50, yüz parçanın 50'si, yani yarısı." }, { metin: "<<kesir 1 5>>", geri: "<<kesir 1 5>> = %20. %50 yüz parçanın kaç tanesi?" }, { metin: "<<kesir 5 10>>'dan küçük bir kesir", geri: "<<kesir 5 10>> = <<kesir 50 100>> = %50; küçük değil, eşit." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_Hazirlik2" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 1/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "0,25'in yüzde gösterimi hangisidir?", secenekler: [ { metin: "%25", dogru: true, geri: "Doğru! 0,25 = <<kesir 25 100>> = %25." }, { metin: "%2,5", geri: "0,25 = <<kesir 25 100>>. Yüz parçanın kaç tanesi?" }, { metin: "%250", geri: "%250, bütünün iki buçuk katı olurdu." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_Hazirlik3" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 2/3</h3></div> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _s to { soru: "Yüzlük kartın bütün kareleri boyandı. Boyalı kısım yüzde kaç?" + setup.sekil.yuzluk(100, 110), secenekler: [ { metin: "%10", geri: "10 kare değil, 100 karenin hepsi boyalı." }, { metin: "%100", dogru: true, geri: "Evet! Bütünün tamamı %100'dür, yani 1 bütün." }, { metin: "%1000", geri: "Bütünden fazlasını boyayamayız; kartta 100 kare var." } ], sayac: "m7hazirlik", sonra: "M7_HazirlikSonuc" }>> <div class="panel"><h3>Hazırlık 3/3</h3></div> <<secim _s>>

<<if $sayac.m7hazirlik >= 2>><<goto "M7_Hatirlatma">><<else>><<goto "M7_S1a">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "pusula" "dusunceli">>Birlikte hatırlayalım. Bir bütünün tamamı %100 = 1'dir, yarısı %50 = 0,5 = <<kesir 1 2>>, hiçbiri %0 = 0'dır.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Aynı miktarı kesir, ondalık ya da yüzdeyle yazabiliriz. Olasılıkta da bu gösterimleri kullanacağız.<</konus>> <div class="devam"><<button "İstasyona girelim ▸" "M7_S1a">><</button>></div>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "notr">>Gözlem istasyonunun ilk aracı: Olasılık Cetveli! Bir ucu imkânsız, öteki ucu kesin. Öğrencilerime de hep bununla anlatırdım.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Her olay için kendi tahminini yap ve cetvelde yerine koy. Tam ortası “eşit olası”, yani yarı yarıya.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s1a", cikti: "MAT.5.6.1", olaylar: setup.moda({ destek: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay; cetvelin en sağına." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız bir olay cetvelin en soluna gider." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Paranın iki yüzü var: yazı ya da tura. Şansları eşit; tam ortaya." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çarkın büyük kısmı kırmızı. Kesin değil ama çok olası." } ], temel: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay; cetvelin en sağına." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız bir olay cetvelin en soluna gider." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Paranın iki yüzü var: yazı ya da tura. Şansları eşit; tam ortaya." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çarkın büyük kısmı kırmızı. Kesin değil ama çok olası." }, { simge: "❄️", metin: "Temmuzda Antalya'da kar yağacak.", aralik: [0, 0.2], geri: "Temmuz Antalya'da çok sıcak geçer. Kar yağması çok az olası; imkânsıza çok yakın." }, { simge: "🎯", metin: "Dart okum tahtanın küçücük kırmızı merkezine isabet edecek.", aralik: [0.03, 0.4], geri: "Merkez tahtanın küçük bir parçası. Olabilir ama az olası." } ], usta: [ { simge: "☀️", metin: "Yarın sabah güneş doğacak.", aralik: [1, 1], geri: "Güneşin doğması kesin bir olay." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 7 gelecek.", aralik: [0, 0], geri: "Zarda 7 yok; imkânsız." }, { simge: "🪙", metin: "Para atınca yazı gelecek.", aralik: [0.5, 0.5], geri: "Yazı ile turanın şansı eşit." }, { simge: "🎡", metin: "Dört diliminden üçü kırmızı olan çarkta kırmızı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Çok olası ama kesin değil." }, { simge: "❄️", metin: "Temmuzda Antalya'da kar yağacak.", aralik: [0, 0.2], geri: "İmkânsıza çok yakın." }, { simge: "🎯", metin: "Dart okum tahtanın küçücük kırmızı merkezine isabet edecek.", aralik: [0.03, 0.4], geri: "Az olası." }, { simge: "🎲", metin: "Bir zar atınca 1'den büyük bir sayı gelecek.", aralik: [0.55, 0.95], geri: "Altı yüzün beşi 1'den büyük. Çok olası." } ] }), tamam: "Cetvel doldu! Her olay 0 ile 1 arasında bir yere yerleşti.", sonra: "M7_S1b" }>> <<olasilikSpektrumu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "dusunceli">>Cetvelin altındaki sayılara baktınız mı? Aynı olasılığı farklı gösterimlerle yazabiliriz.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s1b", cikti: "MAT.5.6.1", gosterim: true, yonerge: "Her gösterimi cetveldeki yerine koy.", gruplar: [ { ad: "sifir", baslik: "🚫 İmkânsız" }, { ad: "yarim", baslik: "🪙 Eşit olası" }, { ad: "bir", baslik: "✅ Kesin" } ], kartlar: [ { metin: "0", grup: "sifir" }, { metin: "%0", grup: "sifir" }, { metin: "1/2", grup: "yarim" }, { metin: "0,5", grup: "yarim" }, { metin: "%50", grup: "yarim" }, { metin: "2/4", grup: "yarim" }, { metin: "1", grup: "bir" }, { metin: "%100", grup: "bir" }, { metin: "4/4", grup: "bir" } ], ipucu: "%100 bütünün tamamıdır, yani 1. %0 hiçbir şeydir, yani 0.", tamam: "İmkânsız: 0 = %0. Eşit olası: <<kesir 1 2>> = 0,5 = %50. Kesin: 1 = %100.", sonra: "M7_S1c" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Yarın yağmur yağmama olasılığı yüzde yüz elli! Hatta bin!<</konus>> <<set _s to { soru: "Şıkır'ın tahmini mümkün mü?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Olasılık %0 ile %100 arasındadır (0 ile 1 arası). %100 zaten “kesin” demek; ondan fazlası olamaz.", dogru: true, geri: "Evet! Bir olayın olasılığı 0'dan küçük, 1'den büyük olamaz. Deftere yazıyorum." }, { metin: "Evet, çok emin olduğu için %150 diyebilir.", geri: "Ne kadar emin olursak olalım, kesin olan bir olay %100'dür. Daha fazlası olur mu?" }, { metin: "Evet, olasılık istediğimiz kadar büyük olabilir.", geri: "Cetvele bak: en sağda “kesin” ve 1 var. Onun ötesi yok." } ], cikti: "MAT.5.6.1", onerme: { id: "olasilik-sinir", metin: "Bir olayın olasılığı 0 ile 1 arasındadır (0 ve 1 dâhil): imkânsız olay 0 = %0, eşit olası olay 1/2 = 0,5 = %50, kesin olay 1 = %100." }, sonra: "M7_P1" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "mutlu">>Şenlikte bir çekiliş köşesi kuracağız: Torbadaki Toplar! Torbada 3 kırmızı ve 1 mavi top var. Toplar aynı büyüklükte. Bakmadan bir top çekeceğiz.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Mavi gelir; mavi benim şanslı rengim, tüylerimdeki parıltı gibi!<</konus>> <<konus "k5-arda" "mutlu">>Kırmızı gelir, çünkü en sevdiğim renk kırmızı! Bisikletim bile kırmızı.<</konus>> <<set _s to { soru: "Hangi gerekçe en güçlü?" + setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ]), secenekler: [ { metin: "Torbada 3 kırmızı, 1 mavi top var. Kırmızı top daha fazla olduğu için kırmızı gelmesi daha olası.", dogru: true, geri: "Evet! Gerekçen torbadaki toplara dayanıyor. Sevdiğimiz ya da şanslı saydığımız renk, torbadaki topları değiştirmez." }, { metin: "Kırmızı gelir, çünkü Arda en çok kırmızıyı seviyor.", geri: "Sonuç belki doğru ama gerekçe değil: bir rengi sevmek, o rengin gelme şansını değiştirmez." }, { metin: "Mavi gelir, çünkü mavi Şıkır'ın şanslı rengi.", geri: "Şanslı renk topları değiştirmez. Torbada kaç mavi, kaç kırmızı var?" } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_S2b" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-arda" "gururlu">>Kırmızı gelme olasılığı %50'den fazla. O zaman kesin kırmızı gelir!<</konus>> <<set _s to { soru: "Arda'nın söylediğinden şüphe etmeli miyiz?", secenekler: [ { metin: "Evet. Kırmızı gelmesi çok olası ama kesin değil; torbada bir mavi top var, o da çekilebilir.", dogru: true, geri: "Tam bir dedektif gibi şüphe ettin! “Çok olası” ile “kesin” aynı şey değildir." }, { metin: "Hayır. %50'den fazlaysa kesin demektir.", geri: "Kesin olması için olasılığın %100 olması gerekir. Torbada mavi top da var." }, { metin: "Hayır. Arda her zaman haklıdır.", geri: "Kimse her zaman haklı değildir; gerekçelere bakmalıyız." } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_S2c" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "notr">>Şenlikte kurulacak oyunların olaylarını az olası ve çok olası diye ayıralım.<</konus>> <<set _a to { id: "m7-s2c", cikti: "MAT.5.6.2", yonerge: "Her olayı az olası ya da çok olası diye ayır.", gruplar: [ { ad: "az", baslik: "🔻 Az olası" }, { ad: "cok", baslik: "🔺 Çok olası" } ], kartlar: [ { metin: "3 kırmızı, 1 mavi toplu torbadan mavi çekmek", grup: "az" }, { metin: "3 kırmızı, 1 mavi toplu torbadan kırmızı çekmek", grup: "cok" }, { metin: "9 beyaz, 1 siyah toplu torbadan beyaz çekmek", grup: "cok" }, { metin: "1 dilimi sarı, 5 dilimi yeşil olan çarkta sarı gelmesi", grup: "az", geri: "Sarı dilim çarkın küçük bir parçası; sarı gelmesi az olası." }, { metin: "Zar atınca 6 gelmesi", grup: "az", geri: "Zarın altı yüzünden yalnız biri 6; az olası." }, { metin: "Zar atınca 1'den büyük bir sayı gelmesi", grup: "cok", geri: "Altı yüzün beşi 1'den büyük; çok olası." } ], tamam: "Doğru! Bir renkten ne kadar çok top ya da dilim varsa o rengin gelmesi o kadar olası.", onerme: { id: "az-cok-olasi", metin: "Torbada bir renkten ne kadar çok top (ya da çarkta ne kadar çok dilim) varsa o rengin gelmesi o kadar olasıdır. Ama çok olası bir olay kesin, az olası bir olay imkânsız değildir." }, sonra: "M7_S2d" }>> <<kartGrupla _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "dusunceli">>Çekiliş köşesi için beş torba hazırladım. Her birinden kırmızı top çekme olasılığını cetvelde göster.<</konus>> <div class="panel sekil-yan-yana torbalar"><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "A")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "B")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 4 } ], "C")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "kirmizi", sayi: 4 } ], "D")>><<print setup.sekil.torba([ { renk: "mavi", sayi: 3 } ], "E")>></div> <<set _a to { id: "m7-s2d", cikti: "MAT.5.6.2", yonerge: "Her torba için “kırmızı top çekme” olayını cetvele yerleştir.", olaylar: [ { simge: "A", metin: "A torbası: 1 kırmızı, 1 mavi", aralik: [0.5, 0.5], geri: "A torbasında kırmızı ile mavi eşit sayıda; tam ortaya." }, { simge: "B", metin: "B torbası: 3 kırmızı, 1 mavi", aralik: [0.55, 0.95], geri: "B torbasında kırmızı daha çok; çok olası tarafa." }, { simge: "C", metin: "C torbası: 1 kırmızı, 4 mavi", aralik: [0.05, 0.45], geri: "C torbasında kırmızı az; az olası tarafa." }, { simge: "D", metin: "D torbası: 4 kırmızı", aralik: [1, 1], geri: "D torbasında yalnız kırmızı var; kırmızı çekmek kesin." }, { simge: "E", metin: "E torbası: 3 mavi", aralik: [0, 0], geri: "E torbasında hiç kırmızı yok; kırmızı çekmek imkânsız." } ], tamam: "Kırmızı çekme olasılığı: E < C < A < B < D. Kırmızı toplar arttıkça olasılık kesine yaklaşıyor.", sonra: "M7_P2" }>> <<olasilikSpektrumu _a>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "endiseli">>Açılış şenliği için üç günümüz var. İstasyonun hava tahminleri geldi. Hangi günü seçelim?<</konus>> <<set _p to { id: "m7-bg", cikti: "MAT.5.6.2", baslik: "Şenlik Günü", metin: '<div class="hava-tablosu"><div><span class="simge">🌧️</span>Cuma<br>Yağmur: %100</div><div><span class="simge">🌦️</span>Cumartesi<br>Yağmur: %80</div><div><span class="simge">⛅</span>Pazar<br>Yağmur: %30</div></div>Şenlik meydanda, açık havada yapılacak. Nermin Hanım yağmurun en az olası olduğu günü seçmek istiyor.', adimlar: [ { tur: "secim", ad: "Anla", soru: "Pazar günü için “yağmur olasılığı %30” ne anlatıyor?", secenekler: [ { metin: "Yağmur yağabilir ama yağma olasılığı az; yağmama olasılığı daha yüksek.", dogru: true, geri: "Evet! %30, %50'den az: yağmur az olası." }, { metin: "Günün %30'unda yağmur yağacak.", geri: "Olasılık, yağmurun ne kadar süreceğini değil, yağma şansını anlatır." }, { metin: "Kesin yağmur yağmayacak.", geri: "%0 olsaydı imkânsız olurdu. %30 az olası, ama imkânsız değil." } ] }, { tur: "secim", ad: "Karşılaştır", soru: "Üç günü yağmur olasılığına göre az olasıdan çok olasıya sırala.", secenekler: [ { metin: "Pazar (%30) → Cumartesi (%80) → Cuma (%100)", dogru: true, geri: "Doğru sıralama! Cuma günü yağmur kesin görünüyor." }, { metin: "Cuma → Cumartesi → Pazar", geri: "Bu çok olasıdan az olasıya sıralama. Tersini düşün." }, { metin: "Cumartesi → Pazar → Cuma", geri: "%80 ile %30'u karşılaştır: hangisi daha az?" } ] }, { tur: "secim", ad: "Karar", soru: "Şenlik hangi gün yapılmalı?", secenekler: [ { metin: "Pazar: yağmur yağma olasılığı en az.", dogru: true, geri: "Gerekçeli bir karar!" }, { metin: "Cuma: Şıkır “kesin güneşli” dedi.", geri: "Tahmin %100 yağmur diyor. Şıkır'ın sözü veriye dayanmıyor." }, { metin: "Cumartesi: hafta sonunun ilk günü.", geri: "Cumartesi yağmur çok olası (%80). Hava durumuna göre karar verelim." } ] }, { tur: "secim", ad: "Şüphe", soru: "Pazar günü yağmur yağmayacağı kesin mi?", secenekler: [ { metin: "Hayır. Az olası ama imkânsız değil. Yağmura karşı yedek bir çadır hazırlamak akıllıca olur.", dogru: true, geri: "Harika! Olasılık bize kesinlik değil, en iyi seçimi yapma yolunu verir." }, { metin: "Evet, %30 çok az; hiç yağmaz.", geri: "%30 az olası demek, imkânsız değil. Yağmur yine de yağabilir." } ] }, { tur: "yansit", ad: "Yansıt", soru: "Şıkır'a ne söylersin?", secenekler: [ { metin: "“Kesin demeden önce veriye bak. Olasılık %100'ü geçemez.”", geri: "Şıkır bunu unutmayacak!" }, { metin: "“Tahminlerimizi gerekçelendirmeliyiz; şanslı renkler ve istekler olasılığı değiştirmez.”", geri: "Çok güzel bir öğüt!" } ] } ], tamam: "Şenlik pazar gününe alındı; yedek çadır da hazır!", sonra: "M7_BG_Yol" }>> <<problemPaneli _p>>

<<if $oyuncu.mod === "usta">><<goto "M7_BG_Usta">><<else>><<goto "M7_Kapanis">><</if>>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "dusunceli">>Son bir soru: şenlikte çocuklar için adil bir çark oyunu kuruyorum.<</konus>> <<set _s to { soru: "Defne ile Arda bir çark çeviriyor. Çark kırmızıda durursa Defne, mavide durursa Arda kazanıyor. Hangi çarkla oyun adil olur?" + '<div class="sekil-yan-yana">' + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 3 }, { renk: "mavi", sayi: 1 } ], "1") + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 2 }, { renk: "mavi", sayi: 2 } ], "2") + setup.sekil.cark([ { renk: "kirmizi", sayi: 1 }, { renk: "mavi", sayi: 5 } ], "3") + '</div>', secenekler: [ { metin: "2. çark: kırmızı ve mavi dilimler eşit; ikisinin şansı eşit.", dogru: true, geri: "Evet! Adil bir oyunda herkesin kazanma şansı eşit olmalı." }, { metin: "1. çark", geri: "1. çarkta kırmızı dilimler daha çok; Defne'nin kazanması daha olası." }, { metin: "3. çark", geri: "3. çarkta mavi dilimler çok daha fazla; Arda'nın kazanması çok olası." } ], cikti: "MAT.5.6.2", sonra: "M7_Kapanis" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-can-kati.webp" "assets/bg/s5k-kule-gece.webp">> <<set $ilerleme["S5-M7"].bitti to true>> <<if !$envanter.includes("harita-s5-m7")>><<run $envanter.push("harita-s5-m7")>><</if>> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Şenlik pazar günü, hava da bizden yana. Sessiz düzenim hazır: çan bundan sonra gündüz saat başlarını çalacak, gece ise susacak.<</konus>> <<konus "k5-defne" "mutlu">>Yuvayı da çanın arkasındaki rüzgârsız köşeye taşıdık. Bakın, üç yavru mışıl mışıl uyuyor.<</konus>> <<konus "k5-arda" "gururlu">>Taşırken hiç acele etmedim, söz! Dalları tek tek, yavaş yavaş koydum.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "dusunceli">>Şık... Olasılık 1'den büyük olamazmış. Ama yavrularımın bu köşede güvende olması... bence kesine çok yakın.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Bunu size ben getirdim. Yuvamın en dibinde saklıyordum. Artık çan geceleri yavrularımı korkutmayacak; çarka da ihtiyacım yok.<</konus>> <<konus "pusula" "heyecanli">>Rüzgâr Çarkı! Kulenin yedinci, son çarkı. Teşekkürler Şıkır!<</konus>> <div class="panel odul"> <div class="odul-esyalar"><<esya "k5-cark-ruzgar">></div> <h2>Rüzgâr Çarkı geri geldi!</h2> <p>Şıkır son çarkı kendisi getirdi. Rıza Usta onu mekanizmadaki yedinci yuvaya taktı. Akrep 08.47'den yeniden yürümeye başladı: kule yeniden işliyor!</p> </div> <<set _s to { soru: "Bu macerada kendini nasıl hissettin?", varsayim: "m7-his", secenekler: [ { metin: "😀 Çok eğlendim", geri: "Buna çok sevindim!" }, { metin: "🙂 İyiydi", geri: "Bir sonraki macera daha da güzel olacak!" }, { metin: "😐 Biraz zorlandım", geri: "Zorlanmak, öğrendiğimizi gösterir. Ayarlar'dan Destekli biçimi de seçebilirsin." } ], sonra: "M7_Son" }>> <<secim _s>>

<<sahne "assets/bg/s5k-senlik.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<set _oz to setup.sezonOzeti(5)>> <<konus "k5-nermin" "mutlu">>Pazar günü gökyüzü masmavi! Yağmur az olasıydı; yine de yedek çadırı kurduk. Olasılık kesinlik vermez ama en iyi seçimi yapmamıza yardım eder.<</konus>> <<konus "k5-sevim" "mutlu">>Trenler yine tarifesinde! Şenliğe gelen yolcuların hepsi vaktinde indi.<</konus>> <<konus "k5-kemal" "mutlu">>Bahçedeki güneş saatiyle kulenin saati aynı saati gösteriyor.<</konus>> <<konus "k5-zehra" "mutlu">>Şenlik pastası adil paylaştırıldı; kimse eksik kalmadı!<</konus>> <<konus "k5-lale" "gururlu">>Canlı yayındayız: kule yeniden çalışıyor, gece çanı da artık susuyor!<</konus>> <<konus "k5-tikir" "mutlu">>Tık tık! Saat başı yine dışarı çıkıyorum. Geceleri ise ben de uyuyorum.<</konus>> <<konus "k5-riza" "gururlu">>Şıkır, bundan sonra kulenin bekçisi sensin. Bir çark yerinden oynarsa ilk sen görürsün.<</konus>> <<konus "k5-sikir" "gururlu">>Şık şık! Kule bekçisi Şıkır! Parlayan her şeyi göreceğim ama hiçbirini almayacağım. Kesin! Şey... yani çok, çok olası!<</konus>> <<konus "pusula" "dusunceli">>Kulenin saati neden durdu, biliyor musun? Kule kötülükten değil, korkudan durdu. Sorunu dinleyince herkesin işine yarayan bir çözüm bulundu.<</konus>> <<konus "pusula" "mutlu">>Benim görevim bitti, $oyuncu.ad. Rüzgârgülüne dönüp biraz uyuyacağım. Yolunu kaybeden biri olursa yine uyanırım.<</konus>> <<konus "k5-defne" "dusunceli">>Peki gelecek yıl ne olacak?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Gelecek yıl bambaşka bir hikâye seni bekliyor. Ama o, başka bir günün masalı.<</konus>> <div class="panel sezon-sonu"> <h2>Kule Kadranı: _oz.bitti / _oz.toplam çark</h2> <<print _oz.html>> <<if _oz.bitti === _oz.toplam>> <p>Tebrikler! Kulenin yedi çarkının hepsini geri kazandın.</p> <<else>> <p>Eksik çarkları kuleden tamamlayabilirsin.</p> <</if>> </div> <<yilSonu>> <div class="panel bilgin-karti"> <h3>Bilgin Kartı: Pascal ve Fermat</h3> <p>1654'te Fransız matematikçiler Blaise Pascal ile Pierre de Fermat mektuplaştı. Konu, yarıda kalan bir oyunda ödülün oyunculara nasıl <strong>adil</strong> paylaştırılacağıydı. Bu mektuplar olasılık hesabının başlangıcı sayılır.</p> </div> <div class="panel"> <h2><<esya "defter" "ikon-buyuk">> Gerçek Dünya Görevi</h2> <p>Bir hafta boyunca akşam haberlerindeki yağmur olasılığını not et; ertesi gün yağmur yağıp yağmadığını yaz. Tahminler az olası mı, çok olası mı? Sonra ailenle adil bir oyun tasarla ve kurallarını bir afişe yaz.</p> <<gorevIsareti>> <div class="devam"><<button "📓 Defterime bak">><<set $donus to passage()>><<goto "Defter">><</button>> <<button "Kuleye dön ▸" "Harita">><</button>></div> </div>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-nermin" "mutlu">>Olasılık Cetveli'ni çok iyi kullandınız! İstasyonun dolabında daha bir yığın olay kartı var. Hepsini cetvelde yerine koyalım mı?<</konus>> <<konus "pusula" "notr">><<if !Object.values($alistirma || {}).some((k) => k.soru)>>Kural şu: en az 5 soru çözersin. Sonra son 5 sorudan 4'ünü doğru yaptığında konu tamam olur. <</if>>Sol uç imkânsız (0), orta eşit olası (<<kesir 1 2>>), sağ uç kesin (1); olasılık bunların dışına çıkmaz.<</konus>> <<alistirma "s5m7-spektrum" "M7_S2a">>

<<sahne "assets/bg/s5k-gozlem.webp" "assets/bg/s5k-meydan.webp">> <<konus "k5-sikir" "mutlu">>Şık şık! Torbalar, çarklar, zarlar... Hepsinde benim şanslı rengim gelir, kesin!<</konus>> <<konus "k5-nermin" "dusunceli">>Şıkır'a torbalara ve çarklara bakarak karar vermeyi gösterelim. Şenlik oyunlarının hepsi burada.<</konus>> <<konus "pusula" "notr">>Bir renkten ne kadar çok top ya da dilim varsa o rengin gelmesi o kadar olasıdır. Ama çok olası kesin, az olası imkânsız değildir.<</konus>> <<alistirma "s5m7-az-cok" "M7_BG_Giris">>